Коррупсия имрӯз яке аз хатарҳои ҷиддитарин ба амнияти миллӣ, рушди иқтисодӣ ва суботи иҷтимоии давлатҳо ба ҳисоб меравад. Ин падида боиси коҳиши самаранокии идоракунии давлатӣ, афзоиши нобаробарии иҷтимоӣ ва заиф гардидани эътимоди шаҳрвандон ба ҳокимият мегардад. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон мубориза бо коррупсия ҳамчун самти афзалиятноки сиёсати давлатӣ муқаррар шуда, дар ин замина Стратегияи муқовимат ба коррупсия таҳия ва татбиқ мегардад.
Самаранокии ин Стратегия пеш аз ҳама ба принсипҳое такя мекунад, ки сиёсати зиддикоррупсионии давлатро роҳнамоӣ менамоянд. Яке аз принсипҳои калидӣ қонуният мебошад. Принсипи қонуният яке аз пояҳои асосии Стратегия ба шумор меравад. Мубориза бо коррупсия бояд танҳо дар доираи қонунгузории амалкунанда сурат гирад. Ин принсип кафолат медиҳад, ки ҳамаи тадбирҳои зиддикоррупсионӣ дорои асоси ҳуқуқӣ буда, ҳуқуқу манфиатҳои шаҳрвандонро поймол намекунанд. Қонуният маънои онро дорад, ки тамоми чораҳои зиддикоррупсионӣ бояд дар доираи меъёрҳои ҳуқуқӣ амалӣ шаванд. Дар Тоҷикистон қабули Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи муқовимат ба коррупсия» ва такмили пайвастаи санадҳои зерқонунӣ заминаи ҳуқуқии ин муборизаро тақвият бахшид. Дар амал, ин принсип тавассути ҷалби шахсони мансабдор ба ҷавобгарӣ барои қонуншиканиҳо, новобаста аз мақом ва вазифаашон, амалӣ мегардад.
Принсипи афзалияти ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд низ аҳамияти муҳим дорад. Мубориза бо коррупсия набояд ба поймол гардидани ҳуқуқҳои шаҳрвандон оварда расонад. Баръакс, ҳадафи асосӣ таъмини адолат ва баробарии ҳама дар назди қонун мебошад. Афзалияти ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд ифодаи он аст, ки дар раванди мубориза бо коррупсия арзишҳои инсонӣ дар маркази таваҷҷуҳ қарор доранд. Давлат вазифадор аст на танҳо амалҳои коррупсиониро пешгирӣ намояд, балки ҳамзамон ҳуқуқи шахсиятро ҳифз карда, аз истифодаи усулҳои ғайриқонунӣ худдорӣ намояд. Ин равиш ба таҳкими эътимоди шаҳрвандон ба мақомоти давлатӣ мусоидат мекунад. Масалан, ҷорӣ гардидани хизматрасониҳои электронии давлатӣ дар соҳаҳои бақайдгирӣ, андоз ва хизматрасонии иҷтимоӣ имкон фароҳам овард, ки шаҳрвандон бе тамоси мустақим бо мансабдорон хизматрасонӣ гиранд. Ин иқдом ҳамзамон ҳуқуқи шаҳрвандонро ба хизматрасонии шаффоф таъмин намуда, омилҳои коррупсиониро маҳдуд кард.
Ошкорбаёнӣ ва шаффофият ҳамчун принсипи дигари муҳим ба баланд бардоштани ҳисоботдиҳии мақомоти давлатӣ равона шудааст. Ошкорбаёнӣ ва шаффофият яке аз шартҳои муҳими коҳиши сатҳи коррупсия ба ҳисоб меравад. Вақте фаъолияти мақомоти давлатӣ барои ҷомеа дастрас ва фаҳмо мегардад, имкониятҳои суиистифода аз мансаб маҳдуд мешаванд. Нашри маълумот дар бораи қарорҳо, хароҷоти давлатӣ ва натиҷаҳои фаъолият ба баланд бардоштани масъулияти мансабдорон мусоидат мекунад. Дар солҳои охир дар Тоҷикистон фаъолияти сомонаҳои расмии мақомоти давлатӣ фаъол гардид, ки дар онҳо маълумот дар бораи қарорҳо, барномаҳо ва буҷет нашр мешавад. Ин раванд ба шаҳрвандон имконият медиҳад, ки фаъолияти мақомоти давлатиро назорат намоянд. Дар соҳаи хариди давлатӣ низ тадриҷан механизмҳои электронӣ ҷорӣ мегарданд, ки ҳадафи онҳо коҳиши таъсири омили инсонӣ ва пешгирии сӯиистифода мебошад.
Принсипи ба назар гирифтани афкори ҷомеа мубориза бо коррупсияро ба раванди муштараки давлат ва ҷомеа табдил медиҳад. Ба назар гирифтани афкори ҷомеа нишон медиҳад, ки мубориза бо коррупсия танҳо вазифаи давлат нест, балки масъулияти муштараки давлат ва шаҳрвандон мебошад. Иштироки ҷомеаи шаҳрвандӣ, воситаҳои ахбори омма ва ташкилотҳои ҷамъиятӣ имкон медиҳад, ки ҳолатҳои коррупсионӣ сари вақт ошкор шуда, чораҳои дахлдор андешида шаванд. Дар Тоҷикистон баргузории барномаҳои тарғиботӣ, семинарҳо ва суҳбатҳои маърифатӣ дар муассисаҳои таълимӣ ва ташкилотҳо нишон медиҳад, ки масъалаи коррупсия танҳо мушкили мақомоти ҳифзи ҳуқуқ нест. Ҷалби ҷавонон ба барномаҳои зиддикоррупсионӣ, ташкили озмунҳои илмӣ ва маърифатӣ дар донишгоҳҳо барои ташаккули ҷаҳонбинии зиддикоррупсионӣ аҳамияти хоса дорад.
Эътироф намудани коррупсия ҳамчун хатари асосӣ ба амнияти миллӣ яке аз хусусиятҳои муҳими сиёсати Тоҷикистон мебошад. Эътирофи коррупсия ҳамчун хатари асосӣ ба амнияти миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба он ишора мекунад, ки коррупсия на танҳо мушкили ахлоқӣ ё ҳуқуқӣ, балки таҳдиди мустақим ба суботи сиёсӣ ва иқтисодии кишвар мебошад. Коррупсия метавонад ба заъфи институтҳои давлатӣ, коҳиши сармоягузорӣ ва афзоиши нобаробарии иҷтимоӣ оварда расонад. Ин нуқта коррупсияро на танҳо ҳамчун ҷинояти иқтисодӣ, балки ҳамчун таҳдид ба давлатдорӣ ва суботи сиёсӣ арзёбӣ мекунад. Аз ин рӯ, мубориза бо он ба сатҳи сиёсати амниятӣ бароварда шудааст. Ин равиш имкон медиҳад, ки тадбирҳои зиддикоррупсионӣ бо сиёсати амниятӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ ҳамоҳанг карда шаванд.
Истифодаи маҷмӯи чораҳо дар муқовимат ба коррупсия нишон медиҳад, ки давлат танҳо ба ҷазо додан такя намекунад. Пешгирӣ, тарбия, ислоҳоти маъмурӣ ва истифодаи технологияҳои муосир дар ин самт аҳамияти калон доранд. Истифодаи маҷмӯи чораҳо дар муқовимат ба коррупсия маънои татбиқи ҳамзамони тадбирҳои ҳуқуқӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва маърифатиро дорад. Танҳо ҷазо додани айбдорон кофӣ нест; ҳамчунин бояд сатҳи маърифати ҳуқуқии аҳолӣ баланд бардошта шавад, шароити шаффофи хизматрасонии давлатӣ фароҳам гардад ва низоми назорат тақвият ёбад. Масалан, ислоҳоти низоми хизмати давлатӣ ва баланд бардоштани масъулияти хизматчиёни давлатӣ, инчунин соддасозии расмиёти иҷозатдиҳӣ дар соҳаи соҳибкорӣ ба коҳиши омилҳои коррупсионӣ мусоидат мекунанд.
Дар маҷмуъ, таҷрибаи Ҷумҳурии Тоҷикистон нишон медиҳад, ки мубориза бо коррупсия равандест бисёрсамта ва тӯлонӣ. Стратегияи муқовимат ба коррупсия бо такя ба принсипҳои қонуният, шаффофият, ҳифзи ҳуқуқи инсон ва ҷалби ҷомеа метавонад ҳамчун абзори муассири таҳкими амнияти миллӣ баромад намояд. Самаранокии ин сиёсат дар ниҳоят аз сатҳи шуури ҳуқуқии шаҳрвандон ва иродаи сиёсӣ вобаста аст. Принсипҳои асосии Стратегияи муқовимат ба коррупсия нишон медиҳанд, ки ин раванд бояд хусусияти ҳамаҷониба, қонунӣ ва инсонмеҳвар дошта бошад. Танҳо дар сурати муттаҳид шудани кӯшишҳои давлат ва ҷомеа мумкин аст сатҳи коррупсия коҳиш ёбад ва замина барои рушди устувори Ҷумҳурии Тоҷикистон фароҳам гардад. Аз ин рӯ, татбиқи пайгиронаи ин принсипҳо на танҳо вазифаи мақомоти давлатӣ, балки масъулияти шаҳрвандии ҳар як узви ҷомеа мебошад.
Таҳкими фарҳанги зиддикоррупсионӣ дар ҷомеа, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ ва ташаккули таҳаммулнопазирӣ нисбат ба ришваситонӣ метавонанд заминаи устувори рушди давлат ва ҷомеаро фароҳам оваранд. Аз ин рӯ, муқовимат ба коррупсия на танҳо вазифаи мақомоти давлатӣ, балки рисолати умумимиллӣ ба шумор меравад.
Бедилзода Ҳ – мудири шуъбаи масоили сиёси муносибатҳои
байналмилалии ИФС ба номи А. Баҳовиддинови АМИТ.
