Дар шароити мураккаби буҳронҳои сиёсӣ, дипломатияи фарҳангӣ муҳим буда, ҳар як давлат талош мекунад, ки арзишҳои фарҳангии худро дар арсаи байналмилалӣ муаррифӣ намояд. Наврӯз яке аз арзишҳои фарҳангии Тоҷикистон ба шумор рафта, қадимтарин ҷашн дар фарҳанги халқи ориёитабор мебошад. Дар тӯли таърих ба минтақаҳои кишварҳои Осиёи Марказӣ, Осиёи Ҷанубӣ, Қафқоз ва дигар кишварҳо паҳн гардид, ки имрӯз вожаю урфу одатҳои тоҷиконаи он дар кишварҳои зикршуда ба мушоҳида мерасад.
Наврӯз беш аз таърихи шашҳазорсола дошта, рамзи эҳё, сарсабзӣ ва ҳамгироии мардумон мебошад. Инчунин, Наврӯз на танҳо як ҷашни миллӣ, балки як унсури муҳими дипломатияи фарҳангии миллатҳои гуногун гардидааст. Ифтихори миллати тоҷик аст, ки арзишҳои фарҳангии мо дар дигар кишварҳо ҷашн гирифта мешаванд.
Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шомил кардани Наврӯз ба Феҳристи мероси ғайримоддии фарҳангии (соли 2009) ва эътирофи он ҳамчун Рӯзи байналмилалӣ аз ҷониби СММ (соли 2010) саҳми муассир гузоштааст. Қадами зерин таҳкимбахши дипломатияи фарҳангии Тоҷикистон гардид. Чорабиниҳои Наврӯзи байналмилалии Тоҷикистон, Эрон, Афғонистон, Узбекистон, Қазоқистон, Қирғизистон, Туркманистон, Озарбойҷон ва Туркия – робитаҳои зичи фарҳангӣ доранд. Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Наврӯзро ҳамчун як неруи рушди таҳкими ҳамкориҳои фарҳангӣ ва рамзи дӯстӣ ва сулҳ миёни халқҳо тарғиб менамояд. Наврӯз 26 ва 27 марти соли 2010 дар Ҷумҳурии Исломии Эрон бо иштироки кишварҳои ташаббускор дар сатҳи баланд таҷлил гардид.
Дар ин ҳамоиш аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пешниҳод гардид, ки соли 2011 Наврӯз дар зодгоҳаш — Тахти Ҷамшеди Эрон баргузор карда шавад. Ин пешниҳод пазируфта шуда, соли 2011 бори дуюм сарони кишварҳо дар Эрон Наврӯзи байналмилалиро таҷлил намуданд. Пас аз таҷлили Ҷашни байналмилалии Наврӯз кишварҳои ҳавзаи фарҳангии Наврӯз тасмим гирифтанд, ки таҷлили 3-юми ҷашни ҷаҳонии Наврӯз дар Тоҷикистон баргузор карда шавад. Боиси хушнудист, ки пешниҳод низ аз ҷониби роҳбарияти кишварҳо дастгирӣ гардид.
Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо ёдоварӣ аз тасмими роҳбарони сатҳи олии кишварҳои ҳамфарҳанг барои таҷлили 3-юми ҷашни ҷаҳонии Наврӯз дар Тоҷикистон, сарони давлатҳо ва аҳли илму фарҳанги ин кишварҳоро барои иштирок дар чорабиниҳои Наврӯзии соли 2012 ба сарзамини зархези мо даъват намуданд. 25 марти соли 2012 дар шаҳри Душанбе 3-юмин Рӯзи байналмилалии Наврӯз бо иштироки сарони давлатҳо ва меҳмонони олимақоми беш аз 40 кишвар ва 35 созмони минтақавию ҷаҳонӣ таҷлил гардид.
Дар баробари ин, рӯйдоди муҳими таърихӣ маҳз дар арафаи ҷашни Наврӯз сулҳ дар водии Фарғона эҳё гардид. Ҷашни байналмилалии Наврӯз, ки 31 марти соли 2025 бо ҳузури Сарони се давлати дӯсту бародар ва ҳамҷавори минтақаи Осиёи Марказӣ, аз ҷумла Тоҷикистон - муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, Узбекистон - муҳтарам Шавкат Мирзиёев ва Қирғизистон - муҳтарам Садир Жапаров дар варзишгоҳи «20-солагии Истиқлолияти Тоҷикистон» дар шаҳри Хуҷанди бостонӣ баргузор шуданд.
Хулоса, Наврӯз воситаи муаррифии фарҳанги миллии худ дар сатҳи байналмилалӣ буда, баргузории чорабиниҳои байналмилалии Наврӯз барои шиносоии ҷаҳон, дипломатияи фарҳангӣ саривақтӣ мебошад. Наврӯз эҳёи табиат, ҷашни ваҳдат ва густариши сулҳро дар ҷаҳон мусоидат менамояд. Баргузории ҳамоишҳои муштараки наврӯзӣ миёни кишварҳо барои наздик кардани муносибатҳо, мушкилоти сиёсӣ ва низоъҳои минтақавӣ метавонад кумак расонад. Наврӯз ҳамчун як ҷашни муштарак ба таҳкими дӯстӣ байни кишварҳо гардида, оид ба ҳамкорҳои судманди соҳаҳои гуногун миёни кишварҳо шароити мусоидат фароҳам овардааст. Инчунин ин ҷашн ҳамчунин омили муттаҳидкунандаи миллатҳои гуногуни ҷаҳон гардидааст.
Бекова Озодамо, ходими хурди илмии шуъбаи Осиёи Ҷанубӣ ва
Шарқии Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ
