Даврони Истиқлолияти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба олимони тоҷик муяссар гардид, ки муаррифгарӣ илми тоҷик дар сатҳи байналмилалӣ бошанд. Ин дастоварди бузург ба олимони тоҷик шароит фароҳам овард, ки комёбиҳои илмии худро дар арсаи байналмилалӣ таҳлил ва баррасӣ намоянд. Аз ин лиҳоз, қайд намудан зарур аст, ки олимони Институти астрофизикаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон тули чанд соли охир барои боз ҳам рушд додани илми ватанӣ ҳамкориҳои судмандро бо муассисаҳои илмии хориҷи кишвар ба роҳ монда, бевосита кӯшиш менамоянд, ки муаррифгари илми тоҷик дар хориҷ бошанд.
Дар ин раванд, Қоҳирова Г.И., узви вобастаи АМИТ, д.и.ф.-м., роҳбари Шуъбаи ҷирмҳои байнисайёравии Институти астрофизикаи АМИТ барои вусъатбахшии ҳамкориҳои илмии дуҷониба аз ҷониби олимони расадхонаҳои пешбари Академияи илмҳои Ҷумҳурии Мардумии Чин: Расадхонаи Синзяни Академияи илмҳои ҶМЧ, Расадхонаи Кӯҳии Пурпурии Академияи илмҳои ҶМЧ, Расадхонаи Шанхайи АИ ҶМЧ ва Расадхонаҳои миллии астрономии АИ ҶМЧ дар ш. Пекин дар доираи барномаи CAS-ANSO Visiting Scholar Fellowship даъват гардид. Мувофиқи Амри Президенти АМИТ № 30001/23-439 аз 12 сентябри соли 2024, Қоҳирова Г.И. аз 11 то 25-уми октябри соли ҷорӣ ба Ҷумҳурии Мардумии Чин сафарбар карда шудааст.
Зимни оғози сафар дар Расадхонаи астрономии Синтзяни АИ ҶМЧ (ш.Урумчи) санаи 11 октябр Қоҳирова Г.И. дар мавзуъи «ASTRONOMY IN TAJIKISTAN: HISTORY, CURENT STATUS AND PROGRESS, CASE STUDY» баромад намуда, олимони Чин-ро бо таърихи ташаккули илми астрономия дар Тоҷикистон ва рушди он, дастовардҳои илмӣ дар замони муосир ва дурнамои ҳамкориҳои дуҷониба шинос намуд. Баромади мазкур мавриди таваҷҷӯҳи олимони расадхона зоҳир гардида, барои боз ҳам рушд ва тақвият додани ҳамкориҳои судманди илмӣ аз ҷониби олимон пешниҳодҳои ҷолиб баён гардиданд.
Мизи муддавар бо иштироки роҳбарон ва иҷрокунандагони лоиҳаи илмии муштараки Тоҷикистону Чин баргузор гардид, ки дар он масъалаҳои сари вакт амалӣ кардани лоиҳа баррасӣ гардиданд.
Аз санаи 13 октябр сафар дар ш. Нанкинг идома ёфт. Қайд намуданд ба маврид аст, ки корманд ва магистранти Институти астрофизикаи АМИТ Нормаҳмедов Н. дар Расадхонаи баландкӯҳӣ Пурпурӣ АИ ҶМЧ (ш.Нанкинг) таҳти омӯзиш қарор дорад ва у нахустин намояндаи Тоҷикистон дар ин ҷо мебошад. Дар раванди сафар Қоҳирова Г.И. дар ҳамҷоягӣ бо роҳбари илмии Нормаҳмедов Н. профессор Жантао Ли вохури баргузор намуда, натиҷаҳои кории гузашта ва оянда, инчунин фаъолияти Нормаҳмедов Н.-ро баррасӣ намуданд. Санҷиш нишон дод, ки Нормаҳмедов Н. бевосита дар давоми 5 моҳи омӯзиш бисёр нозукиҳои таҳлили тасвирҳои астрономиро омӯхта, инчунин кор бо барномаи махсуси ПИТОН-ро (Python) аз худ намудааст. Илова бар ин, Нормаҳмедов Н. донандаи забони англисӣ дар сатҳи аъло гардидааст. Пас аз санҷиш, Қоҳирова Г.И. санаи 17 октябр дар ҷаласаи илмии Расадхонаи Пурпур баромад намуда, бо дастовардҳои олимони Институти астрофизикаи АМИТ иштирокмандонро шинос намуд. Дар фарҷоми баромад бо олимони ин расадхона гуфтушунид намуда, як чанд масъалаву пешниҳодҳо мавриди баррасӣ қарор гирифтаанд. Санаи 18 октябр бо Президенти Расадхонаи баландкӯҳӣ Пурпурӣ АИ ҶМЧ профессор Чаньин Чжао вохури баргузор гардид, ки ҳангоми он ҷонибҳо хоҳиши вусъат бахшидани минбаъдаи ҳамкорӣ дар илм ва тайёр намудани кадрҳои баландихтисос тасдиқ намуданд.
Дар давоми сафар Қоҳирова Г.И., Жантао Ли, Нормаҳмедов Н. ва Хайкун Сюэ аз расадхонаи баландкӯҳӣ Пурпур ва расадхонаи Синху дидан намуданд, ки дар онҳо кормандони расадхонаҳо бо усулҳои пешкадамӣ мушоҳидаҳои астрономӣ ва коркарди маводҳо машғуланд.
Санаҳои 20-21 октябр сафар дар ш. Шанхай идома ёфт. Қоҳирова Г.И. санаи 21 октябр дар ҷаласаи илмии расадхонаи астрономии Шанхаӣ АИ ҶМЧ баромад намуда, бо ҳолати таҳқиқотҳои астрономии Тоҷикистон, аз ҷумла, бо таърихи таъсиси Институти астрофизика ва ташаккули илми астрономия дар Тоҷикистон, рушди илми астрономия, дастовардҳои илмии олимони Институти астрофизикаи АМИТ қаблӣ ва дар замони муосир, дурнамои ҳамкориҳои дуҷониба иштирокмандонро шинос намуд. Пас аз баромад бо олимони ин расадхона гуфтушунид намуда, як чанд масъалаву пешниҳодҳо мавриди баррасӣ қарор гирифтаанд. Кормандони илмии расадхонаи астрономии Шанхай мароқи худро оид ба ҳамкориҳои мушоҳидаҳои оптикӣ ва таҳқиқоти ҷирмҳои хурди Системаи Офтобӣ, аз ҷумла рақамикунонии пластинаҳои астрономӣ ва проблемаҳои ионосфера баён намуданд. Доир ба омодасозии мутахассисони ҷавон дар самти рақамикунониифотопластинкаҳои бойгонӣ изҳори назар карданд.
Ҳамчунинмулоқот бо ноиби директори расадхонаи Шанхай, профессор Чжэнҳонг Танг баргузор гардид, ки дар ҷараёни вохурӣ ҷонибҳо ҷонибдории худро барои васеъ ва таҳкимикардани ҳамкориҳои илмии Чин ва Тоҷикистон, аз ҷумла дар заминаи омодасозии кадрҳо тасдиқ намуд.
Санаҳои 22-24 октябр сафар дар ш. Пекин идома ёфт. Қоҳирова Г.И. санаи 22 октябр бо директори Расадхонаҳои миллии астрономии Академияи илмҳои Хитой дар ш. Пекин (NAOC), профессорЛию Чжифенгмулоқот баргузор намуд, ки дар ҷараёни вохурӣ ҷонибҳо ҷонибдории худро барои васеъ ва таҳкимикардани ҳамкориҳои илмии Чин ва Тоҷикистон, аз ҷумла дар заминаи шабакаҳои мушоҳидаҳои метеорҳо, мушоҳидаҳои оптикии ҷирмҳои хурди Системаи Офтобӣ, омодасозии кадрҳо ва ғайра тасдиқ намуданд.
Санаи 23 октябр Қоҳирова Г.И. дар ҷаласаи илмии Расадхонаҳои миллии астрономии Академияи илмҳои Хитой дар ш. Пекин баромад намуда, бо ҳолати таҳқиқотҳои астрономии Тоҷикистон, аз ҷумла, бо таърихи таъсиси Институти астрофизика ва ташаккули илми астрономия дар Тоҷикистон, рушди илми астрономия, дастовардҳои илмии олимони Институти астрофизикаи АМИТ қаблӣ ва дар замони муосир, дурнамои ҳамкориҳои дуҷониба иштирокмандонро шинос намуд. Пас аз баромад бо олимони ин расадхона гуфтушунид намуда, як чанд масъалаву пешниҳодҳо мавриди баррасӣ қарор гирифтаанд.
Рузи 24 октябр аз фаъолияти расадхонаи мазкур, ки дорои радиотелескопи калонтарин дар ҷаҳон мебошад, Қоҳирова Г.И. шиносоӣ кард ва оид ба роҳ мондани мушоҳидаҳои радиогӣ дар Тоҷикистон бо мутахассисон гуфтугузор намуд.
Хулоса: сафари мазкур барои ҳамкориҳои оянда хеле муфид буда, мароқи олимони Чин нисбат ба илми астрофизикаи тоҷик зиёд гардид. Як зумра пешниҳодҳои арзишманд, фоиданок, пурмазнун ва умедвор баҳри муносибатҳои илмӣ ва дар самти тайёр кардани кадрҳои ҷавон таҳти баррасӣ ва амалӣ қарор мегиранд.
Дар фарҷоми ҳисобот Қоҳирова Г.И., ҳамчун аъзои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ва коршиноси пешбари Институти астрофизикаи АМИТ, аз дастгирии ҳамешагии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва мусоидати Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ва Раёсати он дар рушди илми ватанӣ ва таҳкими робитаҳои хориҷӣ изҳори сипос менамояд.

ОЛИМОНИ АКАДЕМИЯИ ИЛМҲО ВАЗИФАДОРАНД, КИ ДАР ИҶРОИ СЕ ҲАДАФИ СТРАТЕГИИ ДАВЛАТ – ТАЪМИНИ ИСТИҚЛОЛИЯТИ ЭНЕРГЕТИКӢ, РАҲОӢ АЗ БУНБАСТИ КОММУНИКАТСИОНӢ ВА ҲИФЗИ АМНИЯТИ ОЗУҚАВОРИИ МАМЛАКАТ НАҚШИ ФАЪОЛОНА ДОШТА БОШАНД.
Наворҳои видеоӣ
News
ИНТИХОБИ УЗВИ ФАХРӢ ВА УЗВИ ХОРИҶИИ АКАДЕМИЯИ МИЛЛИИ ИЛМҲОИ ТОҶИКИСТОН ДАР ДАВОМИ СОЛИ 2025




Дар давоми соли 2025 бо қарори маҷлиси умумии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон 11 нафар олимону шахсиятҳои барҷастаи муассисаҳои илмии кишварҳои хориҷӣ ба ҳайси узви хориҷии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон интихоб гардиданд.
Бо дарназардошти саҳми назаррас дар рушди илм, таҳкими робитаҳои байналмилалии илмӣ, густариши ҳамкориҳои илмию таҳқиқотӣ ва дастгирии ташаббусҳои муштараки илмӣ, академики Академияи илмҳои Ҷумҳурии Ӯзбекистон Абдураҳмонов Қаландар, президенти Академияи илмҳои Русия Красников Геннадий Яковлевич ва сардори Шуъбаи иттилооти мақомоти иҷроияи шаҳри Шуочжоуи Ҷумҳурии Мардумии Чин Ву Бао Хуа, Туймебаев Жансеит Кансеитович, Шоназаров Насрулло Абдуллоевич, Ҳоҷиакбар Айса, Раҳом Аша, Фумиаки Инагаки, Дайзо Ишяма, Илья Раскин, Синбо Гао, ва дигарон ба ҳайси узви хориҷии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон интихоб гардиданд.
Интихоби узви хориҷӣ бозгӯи эътирофи сатҳи баланди фаъолияти илмии ин шахсиятҳо буда, ҳамзамон аз нуфуз ва мақоми рӯзафзуни Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ шаҳодат медиҳад. Узвияти олимони хориҷӣ дар Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон барои густариши ҳамкориҳои илмӣ, табодули таҷриба, татбиқи лоиҳаҳои муштарак ва рушди таҳқиқоти бунёдӣ ва амалӣ заминаи мусоид фароҳам меорад.
Инчунин, дар таърихи илм бори аввал Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон устод Ҳошим Гадоев, барои хизматҳои арзандааш дар рушди санъат ва саҳми назаррас дар тарбияи насли наврас ва таҳкими фарҳанги миллии тоҷик ба ҳайси узви фахрии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон интихоб гардид.
Шумораи обуначиёни саҳифаи расмии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар шабакаи иҷтимоии Фейсбук ба 20,000 нафар расид. Ин дастоварди муҳим шаҳодат медиҳад, ки фаъолияти илмӣ, таҳқиқотӣ ва фарҳангии Академия дар байни ҷомеа ва олимон ба таври васеъ пазируфта шудааст.
Саҳифаи расмии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар Фейсбук ҳамчун майдони иттилоотӣ ва таҳлилӣ барои паҳн кардани хабарҳо, натиҷаҳои илмӣ, дастовардҳои олимон ва ҳамкориҳои байналмилалӣ фаъолият мекунад. Ба ҳисоби миёна, хабарҳо ва маводи муфид дар ин саҳифа таваҷҷӯҳи ҳазорҳо нафарро ҷалб намуда, имконияти муоширати мустақим бо олимон ва коршиносонро фароҳам меоранд.
Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ба қадрдонӣ ва эҳтироми ҳар яки обуначиёни саҳифа таъкид намуда, изҳор медорад, ки дастгирии Шумо барои пешбурди фаъолиятҳои илмӣ ва таҳқиқотии Академия нақши ҳалкунанда дорад. Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон омода аст ҳамкориҳои худро дар соҳаҳои гуногуни илмӣ, таҳқиқотӣ ва фарҳангӣ бештар густариш диҳад ва барои обуначиёни худ маводҳои арзишманд ва муфид пешниҳод намояд.
https://www.facebook.com/groups/amit.tj
https://www.tiktok.com/@www.amit.tj?_t=8s5czgjfiz3&_r=1
ИШТИРОКИ ПРЕЗИДЕНТИ АМИТ ДАР МАҶЛИСИ ҶАМЪБАСТИИ НАТИҶАҲОИ РУШДИ ИҚТИСОДИЮ ИҶТИМОИИ ШАҲРИ ПАНҶАКЕНТ ДАР СОЛИ 2025 ВА ВАЗИФАҲО БАРОИ СОЛИ 2026
Имрӯз, 10-уми январи соли 2026 дар маҷлисгоҳи мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатии шаҳри Панҷакент таҳти раёсати раиси шаҳри Панҷакент муҳтарам Абдухолиқ Холиқзода маҷлиси фаъолон доир ба "Ҷамъбасти натиҷаҳои рушди иҷтимоию иқтисодии шаҳри Панҷакент дар соли 2025 ва вазифаҳо барои фаъолияти минбаъда" доир гардид.
Дар кори он намояндаи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт, муовини якуми раиси вилояти Суғд муҳтарам Суҳайлӣ Қурбонзода, инчунин, муовини якум, муовинони раис, роҳбари дастгоҳи раиси шаҳр, мудирони шуъбаю бахшҳои мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ, раисони деҳот, намояндагон ва роҳбарони мақомотҳои ҳифзи ҳуқуқ, роҳбарони хоҷагиҳо, корхонаҳо, ташкилоту муассисаҳо ва ходимони дин ширкат доштанд.
Дар ҷаласа як масъала "Натиҷаҳои рушди иҷтимоию иқтисодии шаҳри Панҷакент дар соли 2025 ва вазифаҳо барои соли 2026" мавриди баррасӣ қарор дода шуд. Аз руйи масъалаи мазкур ҳисоботҳои муовинони соҳавӣ, раисони деҳот ва воҳидҳои сохтории мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатии шаҳр шунида шуд.
Намояндаи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт суханронӣ намуда, зимнан иброз дошт, ки масъулини соҳа ҷиҳати сазовор ҷашн гирифтани 35- солагии Истиқлоли давлатӣ чораҳои иловагӣ андешанд ва мардумро ба корҳои ободониву созандагӣ, сабзу хуррамгардонии кӯчаю маҳал, хиёбонҳо, манзилҳои зист, иҷрои сохтор ва дурнамои кишти зироатҳои кишоварзӣ, тавсеаи корҳои тарғиботӣ ва иҷрои дастуру супоришҳои Сарвари давлат тамоми имкониятҳои мавҷударо сафарбар намоянд.
Муовини якуми раиси вилояти Суғд Суҳайлӣ Қурбонзода барои боз ҳам беҳтар ба роҳ мондани фаъолият ва вусъати ҷараёни корҳои банақшагирифташуда, оид ба масъалаҳои пурра ба истифода додани иқтидорҳои корхонаҳои саноатӣ, ҷо ба ҷо гузории зироатҳо ва баланд бардоштани ҳосилнокии онҳо, самаранок истифода бурдани замин, таъмири иншоотҳои обрасон, истифодаи сарфакоронаи нерӯи барқ, пардохти андоз ва бунёди иншоотҳои ҷашнӣ баҳри беҳтару хубтар рушд намудани шаҳр вазифагузорӣ кард.
Ҳамзамон, прокурори шаҳри Панҷакент мушори адлияи дараҷаи 1 Раҳматзода Искандар оид ба вазъи ҷинояткорӣ дар соли 2025 сухан карда, баҳри пешгирии ҳама гуна зуҳуроти номатлуб пешниҳодҳои мушаххас манзур кард.
Дар фарҷом раиси шаҳри Панҷакент Абдухолиқ Холиқзода оид ба баъзе масъалаҳои ҷорӣ аз ҷумла омодагии ҳамаҷониба ва дар сатҳи баланд истиқбол намудани ҷашни 35 солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, дар ҳолати хуби техникӣ нигоҳ доштани роҳҳои автомобилгард, бо ҷойи кор таъмин намудани шаҳрвандони бекор, дастгирӣ намудани қишри осебпазири ҷомеа аз ҷумла, маъюбону камбизоатон ва шахсони яккаву танҳо инчунин шахсони барҷомонда изҳори андеша намуда, ҳамаи фаъолони шаҳрро таъкид кард, ки бо дасту дили пок баҳри иҷрои уҳдадориҳои мансабии худ содиқона хизмат намоянд.
Манбаъ: Мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатии шаҳри Панҷакент
9 январ тақрибан соати 02:14 бо вақти маҳаллӣ дар қаламрави Ҷумҳурии Тоҷикистон заминларза ба қайд гирифта шуд.
Тибқи иттилои Хадамоти геофизикии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон маркази заминларза 61 километр аз ноҳияи Мурғоб, дар ҳудуди Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон бо қувваи 5,3 дараҷа ба амал омад.
Имрӯз, 8 январ дар толори Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон маҷлиси умумии ҳисоботӣ оид ба муҳимтарин натиҷаҳои фаъолияти илмӣ ва илмию ташкилии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар соли 2025 ва вазифаҳо барои соли 2026 мавриди муҳокима ва баррасӣ қарор гирифт.
Дар маҷлиси умумӣ президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт, намояндаи Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Қуватзода Сайдулло, олимону академикон ва роҳбарону намояндагони сохторҳои гуногуни академия иштирок доштанд.
Баъд аз суханронии узви вобастаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Имомзода Маҳмадюсуф ҳисоботи президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт дар соли 2025 ва вазифаҳо барои соли 2026 мавриди муҳокима қарор гирифт, ки он бо мақсади дастуру супоришҳои Асосогузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми худ ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 28 декабри соли 2024, инчунин Стратегияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаҳои илм, технология ва иноватсия барои давраи то соли 2030 ва Нақшаи кории Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар соли 2025 ба роҳ монда шуд.
Зимни ироаи ҳисоботи худ президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт дар бораи ҳар як бахши фаъолияти Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар соли 2025 ба тафсил сухан ронд. Қайд гардид, ки соли 2025 барои ҳайати олимон ва донишмандони Академияи миллии илмҳо аз ҳар ҷиҳат соли бобарор ва хотирмон буд. Тавре, ки Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон санаи 16 декабри соли 2025 зимни ироаи Паёмашон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қайд намуданд, ки рӯзи 12-уми декабри соли 2025 бо ташаббуси Тоҷикистон дар ҷаласаи 7-уми Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид оид ба муҳити зист қатънома доир ба «Ҳифзи пиряхҳо ва криосфера, бахусус, дар минтақаҳои кӯҳӣ» қабул карда шуд.
Мубрамияти омӯзиши масъалаи мазкурро ба инобат гирифта, Пешвои миллат пешниҳод намуданд, ки дар заминаи Маркази омўзиши пиряхшиносии АМИТ Муассисаи давлатии “Институти пиряхшиносӣ ва криосфераи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон таъсис дода шавад, ки ин пешниҳод аз боварию эътимоди роҳбарияти олии кишвар ба олимони Академия дарак медиҳад. Соли 2025 баргузор гардидани Конфронси байналмилалии сатҳи баланд оид ба ҳифзи пиряхҳо, ки дар доираи ташаббусҳои ҷаҳонии Ҷумҳурии Тоҷикистон сурат гирифт, иштироки фаъол ва саҳмгузории Маркази пиряхшиносии Академияи миллии илмҳо дар баргузории чорабинии мазкур далели гуфтаҳои мазкур аст.
Ҳамчунин, Пешвои муаззами миллат зимни ироаи Паём қайд намуданд, дар ҳамин рӯз бо иқдоми Тоҷикистон қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид дар хусуси эълон кардани соли 2027 ҳамчун «Соли байналмилалии маърифати ҳуқуқӣ» қабул гардид. Бо мақсади омӯзиш ва дар амал татбиқ намудани қатъномаи мазкур бо ибтикори Раёсат Муассисаи давлатии “Институти давлат ва ҳуқуқ” аз оғози соли 2026 ба кор шуруъ менамояд, ки иқдоми дигари Раёсати Академияи миллии илмҳо дар соли 2025 буд.
Барои ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид гардидани ёдгориҳои мероси фарҳангии Хуттали қадим, ки бо ибтикори бевоситаи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соли 2025 сурат гирифт заҳматҳои олимону бостоншиносони Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А.Дониши АМИТ назаррас мебошад.
Зимни ироаи Паём ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барои бунёди Конуни тамаддуни ориёӣ ва таъсиси Маркази байналмилалии Наврӯз дастур доданд ва таҳияи Консепсияи марказҳои мазкурро ба зиммаи Академияи миллии илмҳо ва дигар муассисаҳои илмӣ вогузор намуданд, ки масъулияти олимони Академияи миллии илмҳо дар соли 2026 дар самти омӯзиш ва пешниҳоди масъалаи мазкур дучанд хоҳад шуд.
Таъкид гардид, ки дар партави дастуру супоришҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар самти гузаштан аз аккредитатсияи байналмилалӣ аввалин маротиба Академияи миллии илмҳо тадбирҳои муҳимро роҳандозӣ намуд. Бо ин мақсад санаи 12 –уми феврали соли 2025 дар доираи ҳамкориҳои дуҷониба раванди таълим ва фаъолияти илмӣ-таҳқиқотии муассисаҳои илмӣ аз аккредитатсияи байналмилалии институтсионалии муассисавӣ гузаронида шуда, Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон аз ҷониби Агентии байналмилалии аккредитатсионии Ҷумҳурии Қазоқистон (НААР) ба муҳлати 3 сол бо сертификати байналмилалӣ сарфароз гардонида шуданд.
Дар ҳисобот зикр шуд, ки аз рўйи натиҷаҳои илмии бадастомада дар давраи ҳисоботӣ аз ҷониби кормандони муассисаҳои илмии АМИТ беш аз 2600 маводи илмӣ аз ҷумла, 80 монография, 156 китобу маҷмуаҳои илмӣ, брошюра, тавсиянома, атлас, каталог ва 2400 мақолаи илмӣ ба нашр расонида шуд. Аз шумораи умумии мақолаҳои илмӣ 1800 мақола дар маҷаллаҳои илмии ҷумҳурӣ (аз ин шумора беш аз аз 1200 мақола дар маҷаллаҳои тақризшавандаи КАО назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон) ва 600 мақолаи илмӣ дар маҷаллаҳои кишварҳои ИДМ ва маҷаллаҳои давлатҳои хориҷи дур (аз ин шумора беш аз 150 мақола дар SCOPUS ва беш аз 300 - мақола дар РИНС) ба нашр расидаанд. Ҳамчунин дар ин давра аз тарафи кормандони илмии АМИТ 2000 мақолаи илмию оммавӣ дар рўзномаю маҷаллаҳо ба нашр расонида шуд.
Мавриди зикри хос аст, ки АМИТ дар ин давра дар раддабандии байналмилалӣ байни муассисаҳои илмию таҳқиқотӣ ва муассисаҳои таҳсилоти олӣ, аз ҷумла китобхонаи электронӣ (e-library) ва Шохиси россиягии иқтибосоварии илмӣ (яъне РИНС) мавқеи худро мустаҳкамтар намуд. Айни замон аз 854 нафар кормандони илмии АМИТ 625 нафар дар китобхонаи электронӣ (e-library) худро ба қайд гирифтаанд. Аз ин шумора ХИРШ- и 62 нафар олимони АМИТ аз 8 то 36-ро ташкил медиҳад. Ҳоло ХИРШ-и олимони АМИТ аз рўйи ҳамаи нашрияҳои e-library – 56 (52), аз рўйи РИНС-54 (50) ва аз рўйи ҳамаи маводи дар ҷавҳари РИНС нашршуда - 47 (43)-ро ташкил медиҳад.
Дар ин давра аз тарафи олимони АМИТ 7 патенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва 2 патенти АвруОсиё, 2 патенти Ҷумҳурии халқии Хитой барои ихтироъ, 12 нахустпатенти Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ихтироъ (6 адади онҳо нахустпатентҳое мебошанд, ки охири моҳи декабри соли 2024 гирифта шуда, ба ҳисоботи соли 2024 ворид нашуда буданд), 3 шаҳодатнома барои ихтироъ, 7 қарори мусбат оид ба додани нахустпатенти Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ихтироъ, ҳамчунин 3 шаҳодатнома дар бораи бақайдгирии давлатии захираи иттилотӣ ба даст оварда шуданд. Бояд қайд намуд, ки типқи таҳлилҳо аз соли 2009 то инҷониб дар АМИТ 335 патент, нахустпатент, шаҳодатнома, қарори мусбат барои ихтироот мавҷуд аст. Аммо чи қадар аз ин дар истеҳсолот ҷори шудааст мутаассифона механизми дар истеҳсолот татбиқ намудани ин ихтироот то ҳоло ҳалли худро ба таври зарури наёфтааст.
Ҳамзамон қайд гардид, ки бо мақсади таҳким ва рушди заминаи илмию таҷрибавии муассисаҳои илмию таҳқиқотии АМИТ дар соли 2025 бо мусоидати раёсати академия таъмири капиталӣ ва бо таҷҳизоти замонави муҷаҳаз намудани 18 озмоишгоҳ ва марказҳои нави рақамӣ таъмин карда шуд. Аз ҷумла: Институти физикаю техникаи ба номи С.У.Умаров – 1 адад, Институти химияи ба номи В.И. Никитин – 4 адад, Институти биологияи Помир ба номи Х. Юсуфбеков – 2 адад, Институти забон ва адабиёти ба номи А.Рудакӣ – 1 адад, Институти масъалаҳои об, гидроэнергетика ва экология – 2 адад, Агентии амнияти химиявӣ, биологӣ, радиатсионӣ ва ядроӣ – 1 адад, Маркази омӯзиши пиряхҳо - 2 адад, Маркази илмии Хуҷанд – 2 адад, Маркази инноватсионии Тоҷикистону Хитой – 3 адад.
Инчунин, аз ҷониби Институти геология, сохтмони ба заминҷунбӣ тобовар ва сейсмологияи АМИТ 9-пойгоҳи сейсмикӣ бо таҷҳизотҳои рақами сейсмикӣ муҷаҳхаз гардонида шудаанд. Инчунин ба муассисаҳои илмии академия компютерҳои типи нав таъмин карда шуда, камераҳои назоратии биноҳои муассисаҳои илмии АМИТ қисман нав карда шуданд.
Дар робита ба ҳисоботи президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт дар соли 2025 намояндаи Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, олимону академикон фикру андешаҳои худро иброз дошта, ҳисоботро қаноатбахш ҳисобиданд.
Умуман, ҳайати кормандони илмии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон соли 2025-ро бо дастовезҳои хуби илмию таҳқиқотӣ натиҷагирӣ карда, азм доранд, ки соли 2026-ро бо сарбаландӣ ва ҳисси баланди масъулиятшиносӣ дар тарбияи мутахассисони илмӣ ҷамъбаст намоянд. Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон барои корҳои назарраси анҷомдодашуда ба ҳайати кормандони илмӣ изҳори миннатдорӣ намуда, аҳли олимонро барои хубтару пурсамартар намудани дастовардҳои илмӣ даъват менамояд.
Инчунин, зумрае аз олимону кормандон барои заҳмати пурсамарашон дар соҳаи илм бо мукофотҳои соҳавӣ ва ифтихорномаҳои Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон қадрдонӣ гардонида шуданд.
Дар асоси дастуру супоришҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо мақсади таҳким ва рушди заминаи илмию таҷрибавии муассисаҳои илмию таҳқиқотии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар соли 2025 бо мусоидати раёсати академия таъмири капиталӣ ва бо таҷҳизоти замонави муҷаҳаз намудани 18 озмоишгоҳ ва марказҳои нави рақамӣ таъмин карда шуд.
ОЗМОИШГОҲҲОИ ЗАМОНАВӢ ДАР МУАССИСАҲОИ ИЛМИИ ЗЕРИН БА ИСТИФОДА ДОДА ШУДААНД:
Институти кимиёи ба номи В.И. Никитини Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон 4- адад.
Институти физикаю техникаи ба номи С.У. Умарови Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон 1- адад.
Институти биологии Помир ба номи Х. Юсуфбекови Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон 2- адад
Муассисаи давлатии Маркази омӯзиши пиряхҳои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон 2- адад.
Институти забон ва адабиёти ба номи А.Рудакӣ – 1 адад.
Институти масъалаҳои об, гидроэнергетика ва экология – 2 адад.
Агентии амнияти химиявӣ, биологӣ, радиатсионӣ ва ядроӣ – 1 адад.
Маркази илмии Хуҷанд – 2 адад.
Маркази инноватсионии Тоҷикистону Хитой – 3 адад.
Ёдовар мешавем, ки ин ҳама иқдомҳои созандагиву бунёдкорӣ дар Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон маҳз аз дастгириҳои пайвастаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон нисбат ба олимон мебошад.
6 январ дар толори Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ҷаласаи васеъ доир гардид, ки дар он ҳисоботи фаъолияти илмию таҳқиқотии Шуъбаи ҷамъиятшиносӣ ва гуманитарӣ барои соли 2025 баррасӣ шуд.
Дар кори ҷаласа роҳбарият, академикон, роҳбарони муассисаҳои таҳқиқотӣ, кормандони илмӣ ва намояндагони сохторҳои дахлдор ширкат варзиданд.
Бо сухани ифтитоҳӣ ноиби президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Саломиён Муҳаммаддовуд Қаюм баромад намуда, вобаста ба натиҷаҳои бадастомада дар самтҳои асосии таҳқиқоти илмӣ, ба мисли таърих, забоншиносӣ, адабиёт, ҳуқуқ, фалсафа, иқтисод, фарҳангшиносӣ ва соҳаҳои дигар, маълумоти муфассал пешниҳод кард.
Зикр гардид, ки дар давоми соли 2025 як қатор лоиҳаҳои муҳимми илмӣ амалӣ гардида, монографияҳо, мақолаҳои илмӣ дар нашрияҳои дохилӣ ва хориҷӣ нашр шуда, ҳамкориҳои байналмилалӣ тақвият ёфтанд. Ҳамзамон, омӯзиши масъалаҳои рушди иҷтимоиву иқтисодӣ, ҳифзи мероси таърихиву фарҳангӣ ва таҳия намудани пешниҳодҳои илмӣ барои такмил додани санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ ба таври пайваста идома ёфт.
Дар баробари ин, ба як қатор мушкилот низ ишора карда шуд, аз ҷумла зарурати тақвияти базаи моддию техникӣ, ҷалби мутахассисони ҷавон ба илм, баланд бардоштани сатҳи нашриёти илмӣ ва густариши ҳамкориҳои илмии байналмилалӣ.
Дар қисмати дуюми ҷаласа вазифаҳо ва самтҳои афзалиятнок барои соли 2026 муайян гардида, зарурати боло бурдани сатҳу сифати таҳқиқотҳо, таъмини татбиқнопазирии натиҷаҳои илмӣ дар соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷомеа ва таҳияи барномаҳои нави илмӣ таъкид шуд.
Дар анҷом ба воҳидҳои сохторӣ тавсия дода шуд, ки барои рушди минбаъдаи илмҳои ҷамъиятшиносӣ ва гуманитарӣ саъю талошҳои худро боз ҳам бештар намоянд.
Нашрияи мазкур, ки аз моҳи сентябри соли 2025 дар назди Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон таъсис ёфтааст, ҳадаф дорад равандҳои муосири рушди илм, навоварӣ ва комёбиҳои олимони ватаниро ба таври фарогир инъикос намояд.
Дар шумораи навбатӣ гузоришҳо оид ба рӯйдодҳои илмӣ-тадқиқотӣ ва баррасии масъалаҳои мубрами рушди соҳаҳои гуногуни илм ҷой дода шудаанд.Нашрияи «Илм ва инноватсия» ба муаррифии дастовардҳои олимони Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон равона гардида, барои ташвиқ ва рушди фарҳанги илмӣ дар ҷомеа мусоидат мекунад.