Паёми шодбошии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати 34-солагии истиқлоли давлатӣ 08.09.2025
Ҳамватанони азиз!
Ҳамаи шумо ва кулли ҳамватанони бурунмарзиамонро ба ифтихори бузургтарин ҷашни миллиамон – 34-солагии истиқлоли давлатии Тоҷикистон самимона табрик мегӯям.
Ба хонадони ҳар яки шумо сулҳу оромӣ, саодати рӯзгор ва файзу баракат орзу менамоям.
Истиқлолу озодӣ барои мардуми Тоҷикистон гаронтарин неъмат ва пурқиматтарин сарвати зиндагӣ мебошад.
Зеро ин падидаи нодири таърихӣ ба мо барои бунёди давлати мустақил, ҷомеаи озод ва мутамаддину пешрафта, эҳёи воқеии забон, таърих, фарҳанг ва дигар суннату арзишҳои чандинҳазорсолаи миллӣ имконият фароҳам овард.
Маҳз ба шарофати истиқлол ва дар зери парчами истиқлол мардуми шарафманди тоҷик 34 сол инҷониб бо заҳмати содиқонаву софдилона давлати миллии худро бунёд ва Ватани маҳбуби хешро обод карда истодаанд.
Миллати тоҷик ҳанӯз дар оғози давраи соҳибистиқлолӣ ба зарбаи ҷонкоҳи таърих гирифтор гардид, вале ба шарофати хиради азалии худ он рӯзҳои бисёр сахту сангинро бо иродаи матин ва рӯҳи қавӣ сипарӣ намуд.
Яъне дар он айёми фоҷиабор бо майлу ирода ва дастгириву пуштибонии мардуми куҳанбунёдамон хатари нест шудани давлати тозаистиқлоли тоҷикон ва пароканда гардидани миллати тоҷик пешгирӣ карда шуд.
Миллати азизи тоҷик дар он давраи ниҳоят мураккабу тақдирсоз қаҳрамонии бемисли таърихӣ нишон дод ва ба ҷаҳониён собит сохт, ки дар ҳақиқат яке аз миллатҳои бостонӣ, фарҳангӣ ва тамаддунсози дунё мебошад.
Маҳз ба ҳамин хотир, сокинони кишвари мо ба истиқлолу озодӣ, сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ арҷи хосса мегузоранд, аз ин дастовардҳои худ ифтихор мекунанд ва ин неъматҳои бебаҳои зиндагии худро чун гавҳараки чашм ҳифз менамоянд.
Тоҷикистони соҳибистиқлоли мо имрӯз ҳамқадами дигар кишварҳои мутараққии олам ба сӯйи ояндаи дурахшону ободи худ бо қадамҳои устувор пеш меравад.
Кишвари мо бо заҳмату талоши ватандӯстонаи мардумамон аз як ҷашни истиқлол то ҷашни дигар ободу зеботар ва дастовардҳои он дар ҳама самтҳои сиёсиву иқтисодӣ ва иҷтимоиву фарҳангӣ сол ба сол бештар мегарданд.
Ҷашни 34-солагии истиқлоли давлатӣ низ бо пешравиҳои назаррас дар иҷрои барномаву нақшаҳои қабулгардида таҷлил мегардад.
То имрӯз мо дар ҷодаи ноил шудан ба ҳадафҳои стратегии миллӣ – расидан ба истиқлоли энергетикӣ, раҳоӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ ва ба кишвари транзитӣ табдил додани Тоҷикистон, ҳифзи амнияти озуқаворӣ ва бо ғизои хушсифат таъмин кардани аҳолӣ, инчунин, саноатикунонии босуръати кишвар корҳои зиёдеро амалӣ намудем.
Иқдомоти амалигардида имкон фароҳам оварданд, ки сатҳи камбизоатӣ дар кишвар сол ба сол коҳиш ёфта, болоравии некӯаҳволии мардум таъмин карда шавад.
Дар ин давра, махсусан, рушди бомарому бесобиқаи соҳаҳои илму маориф ва фарҳангу маънавиёт таъмин карда шуд.
Аз ҷумла ба хотири фароҳам овардани шароити беҳтарин барои таълиму тарбияи наслҳои ояндасози Ватан шумораи муассисаҳои таълимии тамоми зинаҳои таҳсилот бамаротиб афзуда, танҳо муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ беш аз чор баробар зиёд гардиданд.
Яке аз муҳимтарин дастовардҳои мо ин аст, ки миллати тоҷик дубора ба асли хеш, яъне ҳувияти таърихии худ баргашт, мероси чандинҳазорсолаи фарҳангӣ, илмиву адабӣ, забони ноби тоҷикӣ, расму ойинҳо ва суннату анъанаҳои миллии худро эҳё кард, соҳибӣ намуд ва омӯзиши онҳоро аз нигоҳи нав ба роҳ монд.
Дар сатҳи баланд таҷлил гардидани ҷашнҳои бостонии Сада, Наврӯз, Тиргон ва Меҳргон ҳамчун мероси гаронбаҳои ниёгон ба болоравии худшиносиву худогоҳӣ ва ҳисси миллии мардум, бахусус, наврасону ҷавонон мусоидат карда истодааст.
Дар ин раванд, дар пойтахт ва ҳамаи шаҳру ноҳияҳои мамлакат садҳо театр, қасрҳои фарҳанг, мактабҳои санъат, китобхонаҳо, боғҳои фарҳангу фароғат ва осорхонаҳо бунёд карда шуданд, ки ҳоло дар хизмати мардум қарор доранд.
Боиси қаноатмандиву ифтихор аст, ки имрӯз дар хонадони ҳар як сокини мамлакат шоҳасари Бобоҷон Ғафуров – «Тоҷикон» мавҷуд аст.
Мо тасмим гирифтем, ки «Шоҳнома»-и безаволи ҳаким Абулқосими Фирдавсӣ – ҳамосаи рӯҳи қудратманди миллатро низ дар ду ҷилд ба ҳар як оилаи кишвар дастрас гардонем ва ҳоло ин иқдом идома дорад.
Қобили зикр аст, ки дар замони соҳибистиқлолӣ бо мақсади пешбурди тарзи ҳаёти солим, оммавигардонии варзиш ва рушди он барои наврасону ҷавонон ҳазорҳо иншоот бунёд карда шуданд, ки нисбат ба даврони гузашта даҳҳо баробар зиёд мебошад.
Тайи 34 соли гузашта дар самти сиёсати хориҷӣ ва таҳкими робитаҳои байналмилалӣ даҳҳо рӯйдоди муҳимми таърихӣ ба вуқӯъ пайваст ва боиси болоравии нуфузу обрӯи кишвари мо дар арсаи олам гардид.
Ҳоло Тоҷикистони азизи моро тамоми дунё мешиносад, эътироф ва эҳтиром мекунад, ташаббусҳои онро доир ба ҳалли мушкилоти глобалӣ дастгирӣ ва амалӣ месозад.
Аз ҷумла бо баргузор намудани Конфронси байналмилалии сатҳи баланд оид ба ҳифзи пиряхҳо моҳи майи соли 2025 мо бори дигар ба ҷаҳониён собит намудем, ки Тоҷикистон омода аст минбаъд низ дар ҳалли мушкилоти глобалӣ саҳми назаррас гузорад.
Дар ин раванд, 25-уми июли соли 2025 Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид боз як ташаббуси Тоҷикистонро ҷонибдорӣ карда, зери унвони «Нақши зеҳни сунъӣ дар фароҳам овардани имконоти навин барои рушди устувор дар Осиёи Марказӣ» қатъномаи махсусро якдилона қабул намуд.
Ҳамватанони азиз!
Дастовардҳои тайи 34 сол ноилшудаамон моро ба ояндаи ободу осудаи Ватани маҳбубамон дилпур месозанд ва дар айни замон, ба зиммаи ҳар яки мо масъулияти бузург мегузоранд, ки барои ҳифзи истиқлолу озодии кишварамон ва ҳимояи манфиатҳои милливу давлатиамон ҳамеша омода бошем.
Барои иҷрои ин масъулият ҳар яки мо бояд ба Ватан, миллат ва давлат содиқ бошем, сарзамини аҷдодии худро дӯст дорем ва барои пешрафту ободии он боз ҳам бештар кор кунем ва заҳмат кашем.
Дар шароити буҳрониву бисёр ҳассоси ҷаҳони муосир мо бояд беш аз пеш муттаҳиду сарҷамъ бошем ва фаромӯш накунем, ки қудрату пойдории миллат дар иттиҳоду ваҳдат аст.
Мо вазифадорем, ки сулҳу субот ва ваҳдати миллии бо баҳои бисёр гарон бадастовардаи худро эҳтиром, эҳтиёт ва ҳифз намоем.
Соли оянда мо 35-солагии истиқлоли давлатии Тоҷикистонро ҷашн мегирем.
Бо мақсади истиқболи сазовори ин ҷашни бузурги таърихӣ ҳамаи мо бояд барои созандагиву ободонии диёри биҳиштосоямон ҳарчи бештар заҳмат кашем, аз хонаву кошонаи худамон сар карда, тамоми қаламрави кишвари маҳбубамонро ободу зебо ва тозаву озода гардонем.
Бори дигар 34-солагии ҷашни муқаддаси миллӣ – истиқлоли давлатиро ба кулли мардуми шарифи кишвар ва ҳамватанони бурунмарзӣ самимона табрик мегӯям.
Ба хонадони ҳар як фарди Ватан фараҳу шодмонӣ, осоишу оромӣ ва ба Тоҷикистони маҳбубамон сулҳу суботи ҷовидонӣ орзу менамоям.
Ҷашни истиқлоли давлатӣ муборак бошад, ҳамватанони азиз!
САМТҲОИ ҲАМКОРИИ ИҚТИСОДӢ БАЙНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ВА ҲИНДУСТОН : ҲОЛАТИ КУНУНӢ ВА ДУРНАМО
Ҳоло ҳамкории иқтисодӣ ба омили асосии инкишофи муносибатҳои байналхалқӣ, махсусан дар шароити вусъат ёфтани майлу хоҳиши мамлакатҳо ба ривоҷу равнақи иқтисодиёт табдил меёбад. Аз ин лиҳоз, омӯзиши ҳамкориҳои Тоҷикистону Ҳиндустон дар арсаи иқтисодӣ барои фаҳмидани динамикаи рушди он ба манфиати кор аст. Муҳиммияти ин мавзуъ ба ниёзҳои афзояндаи иқтисодии ҳарду кишвар ва майли онҳо барои диверсификатсияи равобити тиҷоративу иқтисодӣ марбут мебошад. Илова бар ин, ҳамкориҳои муваффақи иқтисодии Тоҷикистону Ҳиндустон метавонад ба таҳкими субот ва шукуфоӣ дар минтақаҳои Осиёи Марказӣ ва Осиёи Ҷанубӣ мусоидат намояд.
Муносибатҳои сиёсию иқтисодии Тоҷикистону Ҳиндустон аз барқарор гардидани равобити дипломатӣ пас аз ба даст овардани истиқлолияти Тоҷикистон дар соли 1991 оғоз ёфтаанд. Аз солҳои аввал ҳамкориҳои ду кишвар ҳамкориҳо ҳам дар сатҳи дуҷониба ва ҳам дар сатҳи бисёрҷониба фаъолона инкишоф ёфтанд. Яке аз марҳалаҳои муҳими ҳамкориҳо имзои як ёддошти ҳусни тафоҳум миёни Тоҷикистон ва Ҳиндустон дар соли 1992 буд, ки заминаи рушди муносибатҳои минбаъда гардид. Ин меморандум доираи васеи ҳамкориҳо, аз ҷумла дар бахшҳои иқтисодӣ, фарҳангӣ, маориф ва тиҷоратро фаро гирифт. [6 - с. 61-67].
Ҳодисаи муҳими таърихӣ дар муносибатҳои ду кишвар, сафари кории раиси Ҷумҳури Ҳиндустон ба Тоҷикистон дар соли 2003 буд. Зимни ин сафар як қатор санад ва созишномаҳои муҳим ба имзо расиданд, ки ба таҳкими ҳамкориҳо дар бахшҳои мухталиф, аз ҷумла иқтисоду тиҷорат ва сармоягузорӣ равона шудаанд. Илова бар ин, дар солҳои минбаъда дар чаҳорчуби ҳамкориҳои дуҷониба лоиҳаҳо ва ташаббусҳои сершумор, аз қабили лоиҳаҳои муштараки сармоягузорӣ, кумакҳои техникӣ ва рушди инфрасохтор амалӣ гардиданд. Соли 2009 Созишномаи шарикии стратегӣ миёни Тоҷикистону Ҳиндустон ба имзо расид, ки он ҳамкории ду кишварро дар бахшҳои мухталиф, аз ҷумла сиёсат, иқтисод, дифоъ ва фарҳанг ба таври қобили мулоҳиза таҳким бахшид. Ҳамин тариқ, таърихи равобити дипломатӣ ва иқтисодии Тоҷикистону Ҳиндустон аз рӯйдодҳо ва дастовардҳо сершумор иборат буда, барои таҳкими ҳусни тафоҳум ва ҳамкориҳои мутақобилан судманди ин ду кишвар мусоидат кардаанд. [8-с.77-82].
Муносибатҳои тиҷоративу иқтисодии Тоҷикистону Ҳиндустон дар таъмини рушди устувори ҳарду кишвар нақши муҳим доранд. Ҳаҷми муомилоти мол байни онҳо ҳамчунон динамикаи мусбатро нишон медиҳад, ҳарчанд ба он омилҳои гуногуни беруна, аз қабили тамоюлҳои иқтисодии ҷаҳонӣ ва рӯйдодҳои геополитикӣ таъсир мерасонанд. Тайи солҳои охир гардиши мол миёни Тоҷикистон ва Ҳиндустон босуръат афзоиш ёфтааст. Соли 2020, сарфи назар аз пандемияи COVID-19, ҳаҷми умумии савдо ба беш аз 300 миллион доллар расидааст, ки ин аз аҳамияти ҳамкории иқтисодии кишварҳо шаҳодат медиҳад. Молҳои асосии тиҷорати байни ду кишвар, аз ҷумла маҳсулоти нассоҷӣ, хурокворӣ, дорусозӣ, мошинсозӣ ва электротехникиро дар бар мегиранд [6 -с.61-67].
Аз маҳсулоти кишоварзӣ бошад меваҳои хушк ва чормағзро, ки дар бозори Ҳиндустон маъмуланд, номбар кардан мумкин аст. Сохтори муомилоти тиҷоратӣ миёни Тоҷикистон ва Ҳинд бо саҳми зиёди воридоти колоҳои ҳиндӣ ба Тоҷикистон ва содироти колоҳои Тоҷикистон ба Ҳиндустон тавсиф мешавад. Ин аз иқтидори бузурги рушди минбаъдаи мубодилаи тиҷоратии дуҷониба ва амиқтар кардани робитаҳои мутақобилан судманди иқтисодӣ шаҳодат медиҳад. Бояд қайд намуд, ки вазъи кунунии муомилоти мол миёни Тоҷикистону Ҳиндустон аз хусусияти устувор ва динамикии равобити иқтисодии ин ду кишвар гувоҳӣ медиҳад. Такмили минбаъдаи ҳамкориҳои тиҷоратию иқтисодӣ дар бахшҳои мухталифи он имкон медиҳад, ки манфиатҳои иловагӣ ба даст оварда, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамкориҳои байни Тоҷикистону Ҳиндустон таҳким ёбанд [7-с. 50-54].
Ҳамкориҳои сармоягузории Тоҷикистону Ҳиндустон дар таҳкими равобити иқтисодӣ ва мусоидат ба рушди ҳарду кишвар нақши калидӣ доранд. Арзёбии ҷараёни сармоягузорӣ миёни ин ду кишвар афзоиши пайвастаи сармоягузориҳои дохилӣ ва хориҷӣ дар бахшҳои мухталифи иқтисодиро нишон медиҳад. Солҳои охир, Ҳиндустон ба тарҳҳои мухталиф дар Тоҷикистон фаъолона сармоягузорӣ мекунад. Самтҳои асосии сармоягузорӣ энергетика, инфрасохтор, кишоварзӣ ва сайёҳӣ мебошанд. Сохтмони неругоҳҳои барқи- обӣ ва неругоҳҳои офтобӣ, инчунин рушди инфрасохтори роҳ ва хатсайрҳои нақлиётии байналмиллалӣ намунаи чунин тарҳҳои сармоягузорӣ мебошад. Ҳамзамон, Тоҷикистон ба таври фаъол сармояро аз Ҳиндустон ҷалб мекунад. Ширкатҳои ҳиндӣ дар бахшҳои мухталифи иқтисоди Тоҷикистон, аз ҷумла нассоҷӣ, фанновариҳои иттилоотӣ, сохтмон ва истихроҷи маъдан сармоягузорӣ мекунанд [7-с. 50-54].
Илова бар ин, лоиҳаҳои муштарак дар соҳаи кишоварзӣ ва истеҳсоли маҳсулоти хурокворӣ амалӣ мешаванд. Яке аз тарҳҳои муҳими сармоягузорӣ бунёди маҷмааи бузурги барқи обии Роғун дар Тоҷикистон бо дастгирии сармоягузорон ва мутахассисони ҳиндӣ низ кам нест. Ин лоиҳа на танҳо саҳми муҳим дар рушди соҳаи энергетикаи кишвар, балки тасдиқи рамзии шарикии дарозмуддат ва мутақобилан судманди Тоҷикистону Ҳиндустон мебошад. Ҳамин тариқ, ҳамкориҳои сармоягузории Тоҷикистону Ҳиндустон дар шакли лоиҳаҳо ва ташаббусҳои нав, ки ба рушди устувори иқтисодӣ ва шукуфоии ҳарду кишвар мусоидат мекунанд, идома ёфта, самарабахш мебошад.
Қайд кардан ба маврид аст, ки ҳамкориҳои Тоҷикистону Ҳиндустонро дар соҳаи тандурустӣ бояд такмил дод. Ҷумҳурии Тоҷикистон аз гиёҳҳои шифобахши табиӣ ғанӣ буда, барои вусъат додани таҷрибаи собитшудаи Ҳиндустон дар истеҳсол ва фуруши доруворӣ, барои рушд додани иқтисодиёт дар соҳаи тандурустӣ имконият дорад.
Ҳамкорӣ дар соҳаи энергетика, махсусан дар рушди гидроэнергетика, дар оянда яке аз самтҳои афзалиятнок хоҳад буд. Тоҷикистон дорои иқтидори бузурги гидроэнергетикӣ, захираҳои фаровони об ва Ҳиндустон дорои имконияти сармоягузорӣ буда, метавонад ҳамчун сармоягузор ва истеъмолкунандаи асосии неруи барқ баромад кунад [5].
Рушди инфрасохтори нақлиёт ва коммуникатсия самти дигари ояндадор аст. Сармоягузории Ҳиндустон дар роҳҳои автомобилгард, роҳи оҳан, фурудгоҳҳо дар Тоҷикистон ба таҳкими равобити нақлиётии миёни ду кишвар ва беҳбуди дастрасӣ ба бозорҳо мусоидат мекунад.
Рушди соҳаи сайёҳӣ иқтидори назаррасро барои афзоиши даромади ҳарду кишвар муаррифӣ мекунад. Тоҷикистон дорои табиати нотакрор ва мавзеъҳои таърихист, ки дар қатори дигар кишварҳо таваҷҷуҳи сайёҳони ҳиндиро низ ба худ ҷалб мекунад.
Аз ҷиҳати кишоварзӣ агар назар андозем: амиқсозии ҳамкорӣ дар соҳаи кишоварзӣ ва саноати хурокворӣ метавонад ба таъмини амнияти ғизоии ҳарду кишвар ва афзоиши содироти маҳсулоти кишоварзӣ мусоидат кунад. Муайян намудани соҳаҳои асосие, ки барои вусъат додани ҳамкорӣ имкониятҳои калон доранд, ба ҳар ду мамлакат имконият медиҳад, ки ҷидду ҷаҳди худро ба соҳаҳои конкретии тараққиёт равона карда, дар соҳаи иқтисодиёт ба натиҷаҳои назаррас ноил гарданд [8-с.77-82.;].
Бо дарназардошти афзоиши гардиши мол миёни Тоҷикистону Ҳиндустон дар солҳои охир, афзоиши ҳаҷми сармоягузории мутақобила низ метавонад тавсеаи минбаъдаи ҳамкориҳои иқтисодиро пеш барад. Муҳим он аст, ки ҳарду кишвар ҷустуҷӯи имконотҳои навро барои густариши ҳамкориҳои мутақобилан судманд дар бахшҳои мухталифи иқтисод идома диҳанд. Аммо хатарҳои эҳтимолӣ, аз қабили бесуботии иқтисодии ҷаҳонӣ, маҳдудиятҳои тиҷоратӣ ва танишҳои геополитикӣ, ки метавонанд ба рушди равобити иқтисодии Тоҷикистону Ҳиндустон таъсир расонанд, бояд ба назар гирифта шаванд. Аз ин рӯ, муҳим аст, ки ҳарду кишвар барои эҷоди шарикии устувор ва боэътимоди иқтисодӣ дар асоси эътимоди ва манфиати мутақобила ҳамкорӣ кунанд.
Монеаҳои тиҷоратӣ ва маҳдудиятҳои гумрукӣ: яке аз монеаҳои асосӣ ин монеаҳои тиҷоратӣ ва маҳдудиятҳои гумрукӣ, аз қабили боҷҳои баланд ва расмиёти мураккаби гумрукӣ мебошад. Ин дастрасӣ ба мубодилаҳои бозорҳои ҳарду кишварро мушкил намуда, хароҷоти соҳибкоронро афзоиш медиҳад [7-с.50-55].
Сарфи назар аз иқтидори ҳарду кишвар, сатҳи сармоягузории мустақим ва ба қадри кофӣ баланд боқӣ мемонад. Сабаби ин набудани эътимод ва фазои ноустувори сармоягузорӣ ва аз мадди назар дур мондани қонунгузорӣ мебошад.
Рушди нокифояи инфрасохтор дар минтақа низ як монеаи ҷиддӣ дар роҳи тавсеаи равобити иқтисодии Тоҷикистон ва Ҳиндустон мебошад. Роҳҳои нокифояи нақлиёт ва роҳҳои савдо метавонад интиқоли мол ва хидматрасониро душвор гардонад. Бозорҳои молиявии суст рушдёфта: дастрасии маҳдуд ба хизматрасониҳои молиявӣ ва бозорҳои молиявии суст инкишофёфта дар минтақа метавонад маблағгузории лоиҳаҳои сармоягузорӣ ва ташаббусҳои тиҷоратиро душвор созад.
Коҳиши монеаҳои тиҷоратӣ: барои рафъи ин мушкилот, бояд муколамаи байни ҳукуматҳои ҳарду кишварро фаъол намуда, дар бораи коҳиш додани боҷи тиҷорат ва сода кардани расмиёти гумрукӣ мувофиқа карда шавад.
Барои ҷалби ҳаҷми зиёди сармоягузории мустақим муҳити мусоиди сармоягузорӣ, аз ҷумла такмили қонунгузорӣ, кафолати ҳуқуқи сармоягузорон ва баланд бардоштани шаффофият дар фаъолияти соҳибкорӣ зарур аст.
Сармоягузории муштарак ба инфрасохтори нақлиёт ва коммуникатсия метавонад ба эҷоди роҳҳои нави тиҷорат ва беҳтар кардани дастрасӣ ба бозорҳо мусоидат кунад. Дастгирии соҳибкории хурду миёна: Рушди соҳибкории хурду миёна метавонад як муҳаррики рушди иқтисодии ҳарду кишвар гардад. Таъмини дастгирии молиявӣ, омӯзиш ва машварат метавонад ба рушди тиҷорати маҳаллӣ кӯмак расонад.
Рушди бозорҳои молиявӣ ва пешниҳоди абзорҳои сармоягузорӣ, аз қабили сармояи венчурӣ ва вомбаргҳо метавонад сармоягузориро ба бахшҳои асосии иқтисод ҷалб кунад.
Дар маҷмуъ, барои рафъи мушкилот ва чолишҳое, ки дар рушди муносибатҳои иқтисодии Тоҷикистону Ҳиндустон дучор меоянд, ҳамкориҳои фаъоли ду кишвар дар сатҳҳои гуногун зарур аст: мубодилаи таҷриба, таъсиси механизмҳои табодули таҷриба дар соҳаҳои гуногун, аз қабили тиҷорат, сармоягузорӣ, инфрасохтор ва ғайра метавонад ба такмили таҷрибаҳо ва баланд бардоштани самаранокии ҳамкориҳои иқтисодӣ мусоидат кунад [6 -с.61-67].
Инчунин ба имзо расидан ва татбиқи созишномаҳои байнидавлатӣ, ки ба коҳиш додани монеаҳои тиҷоратӣ, ҳифзи сармоягузорон ва мусоидат ба рушди муносибатҳои мутақобилан судманд нигаронида шудаанд. Тақвият бахшидани равобити фарҳангӣ: тавсеаи барномаҳои фарҳангӣ ва маърифатӣ, баргузории чорабиниҳои ҷолиб ва табодули фарҳангӣ миёни Тоҷикистону Ҳиндустон метавонад ба беҳбуди ҳамдигарфаҳмӣ ва эътимод миёни мардуми ду кишвар мусоидат кунад.
Иштироки фаъол дар ҳамгироии минтақавӣ ва ташаббусҳои иқтисодӣ метавонад ҳамкориҳои байни Тоҷикистону Ҳиндустонро таҳким бахшида, барои фароҳам овардани фазои мусоиди иқтисодӣ дар минтақа мусоидат намояд.
Дастгирии ташаббусҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ, ки ба таҳкими муколама ва ҳамкориҳои байни намояндагони тиҷорат, илму маориф, созмонҳои ҷамъиятӣ ва ниҳодҳои давлатии ҳарду кишвар нигаронида шудаанд, муҳим ба шумор меравад. Ҳамоҳанг кардани талошҳо ва ҳамкории мутақобила дар ин бахшҳо ба Тоҷикистон ва Ҳиндустон имкон медиҳад, ки монеаҳоро дар роҳи рушди равобити иқтисодӣ рафъ кунанд ва ба шарикии наздиктару судманд ноил шаванд.
Омӯзиши ҳамкориҳои иқтисодии Тоҷикистону Ҳиндустон иқтидори назарраси амиқтар ва густариши равобити мутақобилан судманди ин ду кишварро тасдиқ мекунад. Дар рафти тахлил хам тамоюлҳои мусбат ва ҳам мушкилотҳое, ки барои пешрафти ҳамкориҳои иқтисодӣ таъсир мерасонанд, муайян карда шуданд. Яке аз хулосаҳои калидӣ ин аст, ки Тоҷикистону Ҳиндустон барои тавсеаи равобити тиҷоративу иқтисодӣ ва ҳамкориҳои сармоягузорӣ имконоти бузург доранд. Ҳарду кишвар дорои захираву имкониятҳое мебошанд, ки барои ҳамкории мутақобилан судманд заминаи мусоид фароҳам меоранд. Бо вуҷуди ин, монеаҳои муайяне ба мисли монеаҳои тиҷоратӣ, дастрасии маҳдуд ба бозорҳои молиявӣ, маҳдудиятҳои зерсохторӣ ва набудани ҳамдигарфаҳмӣ байни ҷомеаҳои тиҷоратии ҳарду кишвар вуҷуд доранд. Барои бомуваффақият инкишоф ёфтани ҳамкории иқтисодӣ ин мушкилиҳоро бояд бартараф кард.
Бо дарназардошти ин, барои рушди минбаъдаи ҳамкориҳои иқтисодии Тоҷикистону Ҳиндустон тавсияҳои зерин таҳия шудаанд: коҳиши монеаҳои тиҷоратӣ: ҳукуматҳои ҳарду кишвар бояд барои коҳиш додани боҷҳои тиҷоратӣ ва сода кардани расмиёти гумрукӣ барои ҳавасмандгардонии тиҷорат ва сармоягузорӣ фаъолона кор кунанд. Рушди инфрасохтор: барои рушди инфрасохтори нақлиёт ва коммуникатсия сармоягузориҳои зиёд лозим аст, ки ба беҳтар шудани робитаҳои тиҷоратӣ ва дастрасӣ ба бозорҳо дар ҳарду кишвар мусоидат мекунад. Ҳавасмандгардонии сармоягузорӣ: идомаи талошҳо барои беҳтар намудани фазои мусоиди сармоягузорӣ, аз ҷумла тавассути такмил додани қонунгузорӣ ва кафолати ҳуқуқи сармоягузорон ба ҷараёни сармоягузорӣ ба бахшҳои асосии иқтисод мусоидат мекунад. Таҳкими робитаҳои фарҳангӣ: рушди минбаъдаи барномаҳо ва ташаббусҳои фарҳангию маърифатӣ, ки ба беҳтар шудани ҳамдигарфаҳмӣ ва эътимоди байни мардуми ҳарду кишвар мусоидат мекунанд, дар таҳкими муносибатҳои иқтисодӣ нақши муҳим доранд. Пешбурди созишномаҳои байниҳукуматӣ: идомаи муколама ва ҳамкории ҳукуматҳои Тоҷикистон ва Ҳиндустон оид ба тиҷорат, сармоягузорӣ ва рушди иқтисодӣ калиди амиқтар кардани шарикии мутақобилан судманд мебошад. Дар фаъолияти амалӣ истифода бурдани ин тавсияҳо ба ҳар ду мамлакат имкон медиҳад, ки дар инкишофи муносибатҳои иқтисодӣ натиҷаҳои боз ҳам намоёнтар ба даст оварда, барои ҳамкории дарозмуддат ва ба ҳамдигар фоидабахш замина ба вуҷуд оваранд.
Нематова Парвина Муҳамадалиевна,
мудири Шуъбаи Осиёи Ҷанубӣ ва Шарқии
Институти омузиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, номзади илмҳои иқтисодӣ
Расулова Гулчеҳра Абдусабуровна,
магистри Институти омузиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои
Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон
Руйхати адабиёти истифодашуда:
Paҷaбoв Ҳ. Caҳми Бoбoҷoн Ғaфуpoв дap oмӯзишиҲиндуcтoн. Мaҷaллaи “Пaёми Дoнишгoҳи oмӯзгopӣ”, 2019, № 6 (83), caҳ. 206-209.;
Poҷеъ бa тapҷумaҳo вa тapҷумoнҳoи acapҳoи aдибoни Ҳинду Пoкиcтoн дap Тoҷикиcтoн. Мaҷaллaи “Пaёми Дoнишгoҳи oмӯзгopӣ”, 2021, № 5 (94), caҳ. 186-192.;
Кoнcепcияи cиёcaти xopиҷии Ҷумҳуpии Тoҷикиcтoн [Мaнбaи электpoнӣ]. URL: http://mfa.tj/?l=tj&art=1072 (caнaи муроҷиат: 12.04.2024).
Мирзоев Н. М., Мирзоев Ҳ. Т. Рушди ҳамкориҳои гуманитарии Тоҷикистон дар дар доираи Созмони Ҳамкории Шанхай // Паёми Донишгоҳи Омузгорӣ. Нашрияи Донишгоҳи давлатии омўзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ. ISSN 2219-5408. № 1 (96) Душанбе – 2022. Саҳ 215-221.
Мирзоев Ҳ.Т. Инъикоси дипломатияи тоҷик дар сарчашмаҳои таърихи. //Вестник Педагогического Университета. Издание Таджикского государственного педагогического университета имени Садриддина Айни. Соли 2020.No 5 (88). ISSN 2219-5408. Стр. 93-198.
Сомонаи Агентии байналмилалии энергетикӣ (IEA) (caнaи муроҷиат: 19.10.2023).
Туpcунoв Т.X. Тoҷикиcтoн-Ҳиндуcтoн: зaминaҳo вa aфзaлиятҳoи ҳaмкopиҳoи иқтиcoдӣ (c. 1992-2007) /Т.X. Туpcунoв //Пaёми Дoнишгoҳи миллӣ.- Душaнбе, 2020. -№8. –C. 61-67.
Турсунов Т.Х. Тopгoвoе coтpудничеcтвo между Pеcпубликoй Тaджикиcтaн и Pеcпубликoй Индия /Т.X. Туpcунoв //Гocудapcтвеннoе упpaвление.- Душaнбе, 2020.- №4/2 (49).-C. 50-54.;
Турсунов Т.Х. Экoнoмичеcкoе coтpудничеcтвo Тaджикиcтaнa и Индии (2008-2020 гг.) /Т.X. Туpcунoв //Финaнcoвo-экoнoмичеcкий веcтник.- Душaнбе, 2020.- №3 (23).-C.77-82.;
Шарипов А.Н. Мирзоев Ҳ.Т. Дастовардҳои сиёсати хориҷӣ ва дипломатия Тоҷикистон Дар 30- Соли истиқлолият // Осиё ва Аврупо. 2023. № 2 (14). С. 57-64.
Тоҷикон аз қадим ҳамчун миллати созанда, шаҳрдор ва эҷодкор дар офариниши мероси бузурги тамаддуни инсоният саҳми босазо гузоштанд. Аз ҷумла, халҷи тоҷик кошиф ва ихтироъкори матоъҳои абрешимин, ба монанди атласи оламшумул, адрас, гулбаст ва куртаю чодарҳои гулбаст ва гулдӯзишуда буда, онҳо ҳамчун аз рукнҳои арзиши бебаҳои миллӣ дар арсаи ҷаҳон шуҳрат ёфтанд.
Либоспӯшӣ таҷассумгари фарҳанги миллӣ буда, барои худшиносӣва ифтихори миллии инсон нақши муҳим мебозад. Миллати тоҷик аз қадим бо сару либоси хоссаи худ аз маҳаллу миллатҳои дигар фарқият дошта ва ин анъанаро то ҳанӯз нигоҳдоштаанд.
Шуҳрати ҷаҳони пайдо кардани ин «дурдонаҳои фарҳангӣ»-и халқи тоҷик дар асри XXI, ки асри бархӯрди тамаддунҳои ҷаҳонӣ номида шудааст, бо талошҳои зиёди Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба даст омадааст, ки баҳри пойдории ғояҳои миллӣ ва рушди тамоми соҳаҳои фарҳанги миллӣ иқдомҳои устувор гузошта, ба ҷаҳониён исбот намуда, ба феҳристи фарҳанги ғайримоддии ЮНЕСКО шомил гардониданд. Дар ҳар як паёму баромадашон Сарвари давлат муҳтарам Эмомали Раҳмон занону бонувонро барои ба бар намудани матоҳои миллӣ ва даст кашидан аз тақлиду харҷи беҳуда барои сару либоси ба фарҳангӣ мо бегона таъкид менамояд.
Масъалаи дигаре, ки Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон бар он эҳтиром ва арҷ мегузоранд, ин мақому манзалати зан-модар дар ҷомеа мебошад. Модар-ин офаранда, ҳаётбахши олитарин мавҷуди рӯи замин инсоният аст. Аз ин лиҳоз, эҳтирому арҷ гузории Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон нисбати занону бонувон зиёд мебошад. Имрӯзҳо занон, бо дастгириҳои Сарвари давлат, муҳтарам Эмомали Раҳмон дар ҳама гуна соҳаҳои ҷомеа фаъолият намуда, дар ободонию бунёдкории мамалакат саҳм мегузоранд.
Ҳамасола бо фарорасии фасли баҳор бо сумориши расмии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 1-уми март то 30-уми апрел, иқдоми «Тоҷикона мепӯшем» дар сар то сари кишвар гузаронида мешавад. Сокинони мамлакат аз боғчаҳои бачагона сар карда то муассисаҳои олӣ, корхонаю идораҳо, муассисаҳои гуногуни давлатӣ либосҳои тоҷикона ба бар менамоянд.
Ин иқдом аз ҷониби шаҳрвандони кишвар, бештар аз ҷониби мактаббачагон ва занону бонувон дастгирӣ ёфта, бо як рӯҳияи баланд ва ифтихори миллӣ он сару либосҳое, ки дар феҳристи сару либоси ифтихории занҳои тоҷик ҷойдоштаро ба бар мекунанд.
Гулдухтарону бонувони Тоҷикистон бештар дар фасли баҳор аз он матоҳое, ки дар тӯли таърихи дуру дарози инсоният кашф ва дастранҷи занону бонувони танандаю ресанда ва наққошу нақшдӯзии халқи тоҷик то ба мо мерос мондааст. Дар мисоили атласу адрас, зардӯзию кашидадӯзӣ, гулбастшуда бо сангҳои зебо ороиш ёфтаро ба бар мекунанд.
Аз таърихи гузаштаи халқамон маълум аст, ки занону бонувони тоҷик бо доштани ҳама ҳунарҳои нодир, дониши воло ва размандагии гурдофариддонабаробари мардҳо дар пешрафти ҳаёт саҳмгузор буданд. Аммо дар ҳеҷ давру замон занону духтарони тоҷик чунин озодиро чи дар интихоби сару либос (ҳатто рангӣ он), касбу кор, пешрафти илм, рушди соҳибкорӣ, омӯзиши техникаю технология ва ё истифодаи васеъи онро надоштанд. Дар замони соҳибистиқлол гардидани Тоҷикистон духтарону занони тоҷик озодона ба таҳсилу касбомӯзӣ ва дигар фаъолиятҳо шуғл меварзанд ва зарур аст, ки бештар либосҳо аз матоҳое, ки нақшу нигори миллӣ доранд, ба бар кунанд.
Хулоса, занону духтарони тоҷикро зарур аст, тадбирҳои хирадмандонаи Сарвари давлатро пайравӣнамуда, барои амалишавии он кӯшиш намуда, аз сару либоси анъанавии хеш, атласу адрас, зардӯзию гулдӯзӣ, гулбасту ороишоти миллӣ бештар истифода баранд. Зеро либоси миллии тоҷикон ҳамчун армуғони табии минтақаҳои кишварамон мебошад.
Сафоева Бибиаслия Асомидиновна, корманди Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониши
24 июли соли равон таҳти Раёсати президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, узви вобастаи АМИТ Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт ҷаласаи назоратӣ баргузор гардид. Дар ҷаласа як қатор масъалаҳои мубраму саривақтӣ баррасӣ гардиданд.
Бо мақсади дар сатҳи заруррӣ ба роҳ мондани фаъоляти корӣ дар муассисаҳои илмию таҳқиқотӣ як қатор масъалаҳо дар маҷлиси назоратӣ баҳри тараққиёту пешрафти соҳаи илми кишвар баррасӣ гардида, инчунин масъулин вазифадор гардиданд, ки санаду консепсияҳоро мавриди омӯзиш қарор дода, дар муҳлати муайян пешниҳод намоянд.
Ҳамзамон дар ҷаласа доир ба фарҳанги миллӣ ва урфу одатҳои тамаддуни халқи тоҷик, сару либоси миллӣ, дурӣ ҷустан аз фарҳангу урфу одатҳои бегона, таблиғу ташвиқи сару либоси миллӣ, ба роҳ мондани корҳои фаҳмондадиҳӣ миёни мардум масъалаҳое буданд, ки зимни ҷаласа баррасӣ гардиданд.
Дар самти иҷрои дастуру супоришҳои Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон оид ба “Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф” барои солҳои 2020-2040 президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, узви вобастаи АМИТ Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт дастурҳои мушаххас дода, таъкид намуданд, ки дар ин самт мо бояд корҳои муҳимро ба сомон расонида, дар омода намудани кадрҳои баландихтисос дар риштаҳои магистратура, аспирантура ва докторантураи PhD тадбирҳои саривақтӣ андешем.
БОЗДИДИ ОЛИМОНИ РАСАДХОНАИ АСТРОНОМИИ ШАНХАЙИ ҶУМҲУРИИ МАРДУМИИ ЧИН АЗ РАСАДХОНАҲОИ АСТРОНОМИИ ТОҶИКИСТОН
Дар доираи ҳамкориҳои мутақобилан судманди Институти астрофизикаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ва Расадхонаҳои астрономии Ҷумҳурии мардумии Чин чандин сол аст, ки ташрифи олимони ду кишвар ба Расадхонаҳои ҳамдигар сурат мегирад. Вобаста ба ин, имсол низ ташрифи олимони Расадхонаи астрономии Шанхайи Ҷумҳурии мардумии Чин доктор Chen Qinming ва Shen Chao ба Тоҷикистон ба амал омад, ки дар доираи он боздиди меҳмонони мазкур ба Расадхонаҳои астрономии Тоҷикистон сурат гирифт.
Бояд қайд намуд, ки доктор Chen Qinming ва Shen Chao дар ҳамҷояги бо олимони Институти астрофизикаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бо телескопҳои Расадхонаҳои астрономии Институт шинос шуда дар доираи имкониятҳои мавҷудаи ҳамкориҳои тарафайн такомули афкор намуданд.
Санаи 17 июли соли 2024 дар шаҳри Душанбе, таҳти раёсати муовини якуми Раиси ҳизб, Абдуҷаббор Азизӣ маҷлиси Кумитаи Иҷроияи Марказии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон баргузор гардид.
Дар кори маҷлис аъзои Кумитаи Иҷроияи Марказии ҲХДТ, аъзои Фраксияи ҳизб дар Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, раисони кумитаҳои иҷроияи ҳизб дар ВМКБ, вилоятҳои Хатлону Суғд, шаҳри Душанбе, шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ, намояндагии Ташкилоти ҷамъиятии ҷавонон “Созандагони Ватан”, фаъолони ҳизбӣ ва намояндагони воситаҳои ахбори омма иштирок доштанд.
Дар маҷлис мутобиқи рӯзномаи тасдиқшуда ду масъала мавриди муҳокима ва баррасии аъзои Кумитаи Иҷроияи Марказӣ, қарор дода шуд.
Аз руи масъалаи якуми рӯзнома “Дар бораи вазифаҳои ташкилотҳои ҳизбӣ баҳри баланд бардоштани худшиносии миллӣ ва пешгирии падидаҳои номатлуби иҷтимоӣ, ки аз дастуру супоришҳои Пешвои миллат, Раиси Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бармеоянд» муовини якуми раиси Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон Абдуҷаббор Азизӣ маъруза намуд. Мавсуф иброз дошт, ки соли равон барои аъзо ва ҷонибдорони ҳизб соли хотирмон хоҳад буд, зеро имсол чорабиниии муҳим, 30 - солагии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистонро якҷоя таҷлил намуда мешавад..
Таъкид гардид, ки тули 30 сол зери роҳбарии Президенти мамлакат, Раиси Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон роҳи пурпечутобро тай намуда, имрӯз ба як нерӯи қудратманду тавоно табдил ёфтааст ва саҳми он дар ҳама самтҳо ва паҳлуҳои ҳаёти ҷомеаи мо бузургу барҷаста аст.
Муовини якуми раиси Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон Абдуҷаббор Азизӣ зимни маърӯза баён намуданд, ки ҳамаҷониба густариш бахшидани худшиносиву худогоҳии миллӣ, ҳисси ватандӯстиву ватандории мардум ва баланд бардоштани маърифати сиёсиву ҳуқуқии сокинони кишвар, бахусус наврасону ҷавонон, аз ҷумлаи ҳадафҳо ва самтҳои асосии марҳилаи имрузаи рушди давлатдории миллӣ мебошад. Аз ин рӯ, яке аз иқдомҳои назарраси ташкилотҳои ҳизбӣ дар солҳои охир, тақвият бахшидани худшиносию ватандустӣ, масъулияти шаҳрвандӣ ва ба корҳои созандагӣ ҷалб намудани сокинони кишвар аст.
Дар маърӯза боисрор таъкид шуд, ки худшиносии миллӣ инъикосгари хусусиятҳои руҳиву равонии афроди ҷомеа, шинохти мақом ва нақши таърихию сиёсии миллат, шинохти ҷойгоҳи худ дар тамаддуни ҷаҳонӣ ва ташаккули ифтихору ғурури созандаи миллӣ аст. Худшиносии миллӣ пеш аз ҳама дарки зарурати суботу амният, ваҳдат ва якпорчагии марзу буми ватан ва дар ҳифзи манфиатҳои миллӣ яктану якҷон будан аст.
Талошҳои фарҳангсолоронаи Пешвои муаззами миллат, Раиси Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон замина фароҳам овард, ки миллати тоҷик ҳамчун воҳиди ягонаи сиёсӣ ва фарҳангӣ ташакул ёбад. Тайи ин давра дар самти эҳёи фарҳангу арзишҳои миллӣ, тақвияти худшиносии миллӣ ва ташаккули рӯҳияи ягонаи миллӣ қадамҳои устувор гузошта шуд.
Зимни музокира вобаста ба масъалаи муҳокимашаванда чанд нафар аъзои Кумитаи Иҷроияи ва дигар фаъолони ҳизб аз ҷумла, омӯзгори Гимназияи №74 - и шаҳри Душанбе - Шоева Дилбар, директори Муассисаи давлатии «Маркази исломшиносӣ» - Холиқзода Абдураҳим, Вазири меҳнат ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон - Ҳасанзода Гулнора, Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон - Хушвахтзода Қобилҷон, раиси Кумитаи иҷроияи ҳизб дар шаҳри Хуҷанд - Пӯлотова Мунзифа, раиси Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон - Низом Қосим, табиби Муассисаи давлатии Кумаки аввалияи тиббии санитарии ноҳияи Рашт - Ҳайтова Меҳрафрӯз, раиси Кумитаи иҷроияи ҳизб дар шаҳри Ҳисор - Ҳабибзод Изатулло андешаронӣ намуда, барои тақвият бахшидани худшиносии миллӣ ва пешгирӣ аз зуҳуроти манфии иҷтимоӣ таклифу пешниҳодҳои ҷолиб баён карданд.
Вобаста ба масъалаи дуюми рӯзнома, “Дар бораи даъвати Анҷумани 15 – уми Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон” қарор қабул гардид, ки Анҷумани 15 - уми ҲХДТ моҳи декабри соли равон дар шаҳри Душанбе баргузор гардад. Мутобиқи қарори қабулгардида, меъёри намояндагӣ дар Анҷуман аз 320 нафар аъзо, як нафар муқаррар шуд.
Дар робита ба ин таъкид гардид, ки омодагиро ба Анҷумани навбатии ҳизб тақвият бахшида, ба рушди маърифати сиёсиву ҳуқуқии мардум эътибори ҷиддӣ зоҳир намуда, тадбирҳоеро амалӣ намоем, ки ҳадафрас ва натиҷабахш бошанд.
Дар ин маврид қабули сифатноки аъзои ҳизбро ба роҳ монда, нимаи дуюми соли равон дар асоси муқаррароти Оинномаи ҳизб баргузории конфронсҳои ҳисоботиву интихоботии кумитаҳои иҷроияи ҳизбро дар ҳамаи вилоятҳо ва шаҳру ноҳияҳо таҳти назорат қарор дода, аз ҳисоби шахсиятҳои фаъолу собитқадам ва обрӯманди маҳаллу минтақаҳо интихоб гардидани аъзои нави кумитаҳои иҷроияи вилоятӣ ва шаҳриву ноҳиявиро таъмин намоянд. Ҳамчунин Кумитаи Иҷроияи Марказӣ барои таҳияи Барномаи пешазинтихоботии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон барои солҳои 2025 - 2030 аз ҳисоби аъзои фаъоли ҳизб, олимону коршиносони варзидаи самту соҳаҳои мухталиф гурӯҳи корӣ созмон дода, то нимаи моҳи октябри соли равон лоиҳаи онро ба Роҳбарияти ҳизб пешниҳод намояд.
Дар кори маҷлис бо дарназардошти таклифу пешниҳодҳои ҳамаи масъалаҳои муҳокимашаванда қарорҳои дахлдор қабул гардида, ташкилотҳои ҳизбӣ муваззаф гардиданд, ки масъалаи ватандустӣ ва худшиносии миллиро дар фаъолияти худ афзалият бахшида, барои пешгирӣ аз таасубу хурофот, гароиш ҷавонон ба ҳизбу ҳаракатҳои ифротию иртиҷоӣ чораҳои мушаххас ва муассирро амалӣ созанд. Ҳамкориҳоро бо тамоми сохторҳои давлатию ҳукуматӣ, мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ пайваста таҳким бахшида, ба он муваффақ гарданд, ки дар ҳалли масъалаҳои сиёсию иқтисодӣ ва иҷтимоию фарҳангӣ нақши шоиста дошта бошанд.
Ба масъалаҳои таъмини амнияти кишвар ва муборизаи беамон ба зуҳуроти хатарноки замони муосир, аз ҷумла терроризму экстремизм, таасубу хурофот ва дигар падидаҳои манфӣ эътибори ҳамешагӣ дода, корҳои фаҳмондадиҳиро миёни аҳолӣ вусъат бахшида, мардумро ба корҳои ободониву созандагӣ, татбиқи нақшаҳо вобаста ба “Соли маърифати ҳуқуқӣ” ва бо дастовардҳои арзанда истиқбол гирифтани 30 - солагии Ҳизби Халқии Демокоратии Тоҷикистон ва 30 - солагии Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон даъват намоянд.
Бо итминон иброз гардид, ки ташкилотҳои ҳизбӣ фаъолиятро беш аз пеш тавсеа бахшида, рисолати худро дар фаъолияти минбаъда низ, дар татбиқи ғояҳои созандаи низоми давлатдории миллӣ, ки аз ҷониби Раиси муаззами ҳизб, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мушаххас гардидаанд, бо самимияти хосса анҷом хоҳанд дод.
Дар Маҷлиси Кумитаи Иҷроияи Марказӣ, Ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои рушди иҷтимоӣ ва робита бо ҷомеа Раҳмонзода Абдулло иштирок намуд.
Маркази таҳлил ва иттилооти Дастгоҳи КИМ ҲХДТ
ТАҚВИЯТ БАХШИДАНИ ҲАМКОРИҲОИ СУДМАНДИ ПОЙГОҲҲОИ АСТРОНОМИИ ТОҶИКИСТОНУ ЧИН БАҲРИ ИСТИФОДАИ КАЙҲОН БО МАҚСАДИ ОСОИШТА
Ҷумҳурии мардумии Чин бо Тоҷикистон аз солҳои 90 – уми асри гузашта то ин ҷониб ҳамчун шарики боэътимоди стратегӣ ба ҳисоб рафта дар тамоми самтҳои илмию таълимӣ, иқтисодию иҷтимоии кишвар нақши муҳимро мебозад.
Дар доираи ҳамкориҳои муттақобилан судманди кишварҳои Тоҷикистону Чин давоми чандин сол аст, ки соҳаи астрономияи тоҷик низ ривоҷу равнақ ёфта олимон ду кишвар баҳри омӯзиши Кайҳон табодули андеша менамоянд.
Бояд қайд намуд, ки тибқи ҳамкориҳои мазкур доктор Chen Qinming ва Shen Chao аз Расадхонаи астрономии Шанхайи Ҷумҳурии мардумии Чин ба Институти астрофизикаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ташриф оварданд, ки меҳмони мазкурро ноиби Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, Амонзода Илҳом Темур ба ҳузур пазируфта оид ба ҳамкориҳо дар ин самт изҳори назар намуданд.
Дар рафти вохурӣ Амонзода Илҳом Темур оид ба ҳамкориҳои олимони Чин бо Тоҷикистон изҳори қаноатманди намуда, қайд намуданд, ки Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷиистон ва Президенти он Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт ҳамеша мекӯшанд, ки ҳамкориҳои судмандро сол то сол тақвият бахшида дар ҳамҷоягӣ бо олимони кишварҳои пешрафта аз ҷумла Ҷумҳурии мардумии Чин дар ҷодаи пешрафти илми ватанӣ кор ва фаъолияти якҷояро ба роҳ монанд.
Тибқи нақшаи кории тасдиқшудаи Шурои ҳамоҳангсози бехатарии маҳсулоти хӯрокворӣ (Протоколи № 6/27 аз 04.03.2024) ва тибқи банди 19 нақшаи кории мазкур Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон барои ба роҳ мондани табодули таҷриба ва омӯзиши кормандони озмоишгоҳҳо дар самти муайян намудани маҳсулотҳои аз ҷиҳати генетикӣ тағийрдодашуда (ОГТ) санаи 17.07.2024 аз ҷониби кормандони озмоишгоҳи бехатарии биологии Институти ботаника, физиология ва генетикаи растании Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон тренинги омӯзишӣ барои кормандони Маркази ташхиси маҳсулоти хӯрокворӣ, кишоварзӣ ва молҳои ниёзи мардуми Агентии стандартизатсия метрология, сертификатсия ва нозироти савдои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва КВД“Хӯрокворӣ”-и назди Вазорати саноат ва технологияҳои нави Ҷумҳурии Тоҷикистон гузаронида шуд.
Тренинги мазкур аз 2 қисм иборат буд: назариявӣ ва амалӣ. Дар аввали семинари омӯзишӣ мудири Озмоишгоҳи бехатарии биологӣ, д.и.б., профессор Носирова Фирӯза Юсуфовна дар бораи мақсад, вазифа ва самтҳои таҳқиқоти Озмоишгоҳи бехатарии биологӣ ва корҳои анҷомёфта оид ба бехатарии маҳсулоти хӯроворӣ, инчуни дар бораи ОГТ маълумоти муфассал дод. Аз ҷумла дар қисмати назарявӣ ходими калони илмии озмоишгоҳ Баротов Самариддин Сабзалиевич оид ба муайян намудани ОГТ дар таркиби маҳсулоти хӯрокворӣ бо истифодабарии усули реаксияи занҷири полимеразӣ (РЗП) дар шакли рӯйнамо шинос намуд.
Қайд карда шуд, ки барои муайян намудани ОГТ иштироки мутахассиси самти биологияи молекулавӣ ва генетика ҳангоми ташхис шарт ва зарур аст, то ки ҳангоми равиш ва хулосабарории натиҷаи ташхис нофаҳмиҳо ба вуҷуд наояд. Инчунин доштани базаи моддию техникии озмоишшгоҳ, таҷҳизотҳои муосир ва ҳамчунин мутахассиони варзида дар ин самти илм муҳим аст, ки инро Озмоишгоҳи бехатарии биологии Институт дорад.
Дар қисмати амалӣ бошад Дилшоди Ҳабибулло ва доктаранти PhD Кафари Марина иштрокчиёнро оид ба муайян намудани ОГТ дар таркиби маҳсулоти кишоварзӣ, яъне лӯбиёи чинӣ (соя) аз усулҳои намунагирӣ сар карда то тайёр намудани намуна барои ҷудо намудани кислотаи дезоксирибонукленӣ (КДН), аз ҷумла марҳилаҳои ҷудо намудани КДН ҳангоми пайдарҳамии ин раванд дар амалия нишод доданд.
МУЛОҚОТИ НОИБИ ПРЕЗИДЕНТИ АКАДЕМИЯИ МИЛИИ ИЛМҲОИ ТОҶИКИСТОН АМОНЗОДА ИЛҲОМ ТЕМУР БО ҲАМОҲАНГСОЗИ НАМОЯНДАГИИ АГЕНТИИ ТИКА
17 июли соли равон дар Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон мулоқоти ноиби президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, профессор Амонзода Илҳом Темурбо ҳамоҳангсози намояндагии Агентии ТИКА дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Ибраҳим Этҳем Унал баргузор гардид.
Дар мулоқот аз ҷониби Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, ноиби президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, профессор Амонзода Илҳом Темур, сардори Раёсати робитаҳои байналмиллалӣ – Қурбонов Қ., мудири Шуъбаи татбиқи илм дар истеҳсолоти АМИТ – Саидзода Ҳ., сарпарасти КДАМ дар АМИТ ва аз ҷониби намояндагии Агентии ТИКА дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамоҳангсози агентӣ - Ибраҳим Этҳем Унал иштирок намуданд.
Дар рафти нишаст ноиби президенти АМИТ ҷиҳати густариш ва тавсеаи робитаҳои илмӣ бо ҳамтоёни туркии худ тазаккури хоса намуд.
Заминаи ҳамкориҳои муштарак бар асоси якчанд санадҳои меъёрии танзимкунандаи ҳамкориҳои муштарак дар самти илму технология асосо ёфтаанд, аз ҷумла:
- Созишнома дар бораи ҳамкорӣ дар соҳаӣ илму техника миёни Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҳукумати Ҷумҳурии Туркия (10.09.1995, 5сол +5)
- Протокол оид ба ҳамкорӣ дар самти илму технология байни АМИТ ва Шурои таҳқиқоти илму технологияи Туркия (16.02.2017, 5 лет +5)
Ҳамкориҳои АМИТ ва Академияи илмҳои Туркия ки соли 1995 созишнома ба имзо расида буд, шуруъ шудааст. Боиси ёдоварист, ки Созишнома нави байни Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ва Академияи илмҳои Туркия (Türkiye Bilimler Akademisi — TÜBA) таи чандин сол аст, ки омодаи имзо аст ва дар фурсати муносиб он ба имзо расонида хоҳад шуд. Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ бо зиёда аз 12 муассисаҳои илмии Туркия ҳамкориҳои судмандро ба роҳ мондаст, Аз ҷумла, бо Муассисаи таърихии Туркия (Türk Tarih Kurumu), Институти “Юнус Эмре”, Раёсати туркҳои бурунмарзӣ ва ҷамоатҳои ҳампайванд (YTB), Анҷумани забоншиносии туркӣ (TDK), ORSAM, Тадқиқоти сиёсати хориҷии SETA, Институти Шарқшиносӣ ва Африкаи Донишгоҳи илмҳои гуманитарии Анкара, Китобхонаи миллии Туркия, Маркази тадқиқоти иқтисодӣ ва сиёсати хориҷӣ (EDAM) , İRAM, Маркази тадқиқоти таърих, санъат ва фарҳанги исломӣ (IRCICA), Донишгоҳи Салҷуқи Ҷумҳурии Туркия ва дигар муассисаҳои илмӣ.
Ҳамкориҳои муштараки Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бо Агентии Туркия оид ба ҳамкорӣ ва ҳамоҳангсозӣ дар сатҳи хуб ба роҳ монда шуда, он ба густариши равобити илмӣ байни муассисаҳои ҳамсони ду кишвар мусоидат менамояд.
Аз ҷумла, ташкили гушаи омӯзиши фарҳанги Туркия дар Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, гузаронидани Симпозиуми байналмилалӣ таҳти уновни “Мавлоно, муттаҳидкунандаи миллатҳо ва тамаддунҳо”, ки моҳи октябри соли 2018 баргузор гардид, ташкили сафари коршиносону олимони тоҷик ҷиҳати боздид аз муассисаҳои илмии Туркия ва гузаронидани дигар чорабиниҳои илмӣ аз дӯстиву рафоқат ва ҳамдигарфаҳмиву якдили байни ду халқу миллати куҳанбунёд гувоҳӣ медиҳад.
Мехоҳам ба таври кутоҳ оид ба Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон маълумот пешниҳод намоям. Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ин муасисаи худмухтори илмӣ аст дар самтҳои илмҳои табиатшиносӣ, дақиқ, риёзӣ, тиббӣ ва ҷомеашиносӣ тадқиқот мебарад. Дорои 4 шуъба: шуъбаи илмҳои дақиқ, табиатшиносӣ ва илмҳои биологӣ, илмҳои гуманитарӣ ва тиббӣ фармосевтӣ аст дар умум 26 муасисаи тадқиқоӣ ва дар ин муасиса зиёда аз 2000 нафар ба корҳои илми тадқиқотӣ машғуланд.
Бо максади тайёр кардани кадрхои баландихтисоси илмӣ дар назди Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон шуъбаи магистратура, аспирантура ва докторантура ташкил карда шуд. Ҳоло дар Академияи илмҳои Тоҷикистон 2000 нафар дар зинаҳои магистратура ва докторантура аз рӯи 46 ихтисос таҳсил мекунанд.
Мо омода ҳастем, ки бо муассисаҳои илмӣ, тадқиқотӣ ва таълимии Туркия ва созмонҳои байналмилалии ин кишвар дар соҳаҳои физикаю математика, кимиё, геологӣ-техникӣ, биологӣ, тиббӣ ва гуманитарӣ дар асоси баробар ва мутақобилан судманд ҳамкориҳоро дар самтҳои зерин ба роҳ монем:
- таҳия ва тиҷоратикунонии технологияҳои пешрафта;
- гузаронидани тадқиқоти муштарак дар доираи лоиҳаҳои муштарак;
- татбиқи амалии навовариҳои саноатӣ, мубодила, интиқол ва инкубатсияи технологияҳо;
- таъсиси лабораторияҳо ва платформаҳои муштарак барои таҳқиқот ва навовариҳои муштарак;
- гузаронидани тадқиқоти муштараки илмию методӣ бо мақсади баланд бардоштани сифати тайёр кардан ва бозомӯзии кадрҳо;
- рушди муҳити инноватсионӣ ва эҷодӣ дар муассисаҳои тадқиқотӣ;
- таҳия ва татбиқи лоиҳаҳои муштарак оид ба ташкили омӯзиш, фаъолияти илмӣ, такмили ихтисос ва бозомӯзии касбии кормандони муассисаҳои илмӣ ва таълимӣ дар самтҳои афзалиятноки илмӣ;
- мусоидат ба нашри муштарак дар маҷаллаҳои илмии тарафҳо;
-ташкили таҷрибаомӯзии донишҷӯён, таҷрибаомӯзон, магистрантон, докторантон ва аспирантҳо дар доираи барномаҳои мубодилаи академӣ,
- ташкили табодули коршиносон, муҳаққиқон, олимон ва профессорони тарафҳо.
- амалисозии лоиҳаҳои тадқиқотӣ, таҳияи барномаҳои нав, табодули иттилоот;
- ташкили форумҳо, конференсияҳо, симпозиумҳо, семинарҳо ва тренингҳо.
Дар анҷоми суҳбат оиби президенти АМИТ Амонзода Илҳом Темур аз ҳамтои туркии худ изҳори сипос ҷиҳати қабул ва иштирок дар нишасти мазкурро баён намуд.
Ҳамоҳангсози намояндагии Агентии ТИКА дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Ибраҳим Этҳем Унал дар ҷавоб ҷиҳати даъват дар иштирок бо намояндагони АМИТ изҳори миннатдорӣ намуд ва қайд намуданд, ки тули 10 моҳ аст, ки дар Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият менамояд ва худро меҳмон ҳис намекунад.
Ибраҳим Этҳем Унал зикр намуд, ки дар самтҳои имкони бозомӯзии қадрҳои муштарак байни муассисаҳои илмӣ-тадқиқотии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Туркия, рушди инноватсия ва технологияи навин, лоиҳаҳои муштарак ҷиҳати бозомӯзии қадрҳо дар самтҳои гуногуни илм, хусусан илмҳои табиӣ ва риёзӣ ва фармасевтӣ, имкони нашри мақолаҳо ва маводҳои илмии мштарак дар маҷаллаҳои бонуфузи Тоҷикистон ва Туркия, ташкили омӯзиши магистрҳо, докторантҳо ва унвонҷӯёни илмӣ дар Туркия, табодули муҳаққиқони марказҳои илмии Тоҷикистон ва Туркия, ташкили симпозиумҳо, конфронсҳо ва маҳфилҳои илмии муштарак омодаи ҳамкорӣ доранд.
