Дар таърихи башарият мафҳуме муқаддастар, азизтар ва волотар аз “модар” вуҷуд надорад. Модар нахустин калимаест, ки тифл онро бо меҳру муҳаббат ба забон меорад ва нахустин шахсест, ки инсон дар оғӯши гарми ӯ маънии зиндагиро эҳсос мекунад. Агар зиндагӣ китоби бузурги ҳастӣ бошад, модар саҳифаи аввали он аст. Агар ҷомеа бино бошад, модар пояи устувори он мебошад. Аз ин рӯ, бесабаб нест, ки дар фарҳанги мардуми мо ва умуман дар тамаддуни инсонӣ модар ҳамчун муқаддастарин неъмати рӯйи замин эътироф гардидааст.
Модар сарчашмаи ҳаёт аст. Тавассути ӯ инсон ба олами ҳастӣ қадам мегузорад. Ҳанӯз пеш аз таваллуд, тифл бо модар пайванди ногусастанӣ дорад. Нӯҳ моҳи пурмашаққат, дарду ранҷ ва ҳамзамон умеди ширин модарро ба як мактаби сабру таҳаммул табдил медиҳад. Илми тиб собит намудааст, ки ҳолати рӯҳии модар ба рушди ҷисмонӣ ва маънавии кӯдак таъсири мустақим мерасонад. Ин далел бори дигар нишон медиҳад, ки модар танҳо офарандаи ҷисми инсон нест, балки ба ташаккули рӯҳу равони ӯ низ таъсиргузор аст.
Нақши модар дар ташаккули шахсият бениҳоят бузург аст. Маҳз дар оғӯши модар инсон нахустин дарсҳои ахлоқ, муҳаббат, садоқат ва инсондӯстро меомӯзад. Модар бо ҳар сухани нарм, бо ҳар нигоҳи пурмеҳр ва бо ҳар амали тарбиявии худ дар қалби фарзанд тухми некиву накӯкориро мекорад. Агар ҷомеа имрӯз аз камбуди ахлоқӣ ранҷ мебарад, решаи онро бояд дар заъфи тарбияи оилавӣ ҷустуҷӯ кард. Ва баръакс, ҷомеаи солим аз домони поки модар оғоз меёбад.
Дар таърихи миллати тоҷик мақоми модар ҳамеша баланд будааст. Адабиёти классикии мо пур аз ситоиши модар ва эҳтироми зан аст. Бузургони адаб модарро сарчашмаи меҳр, сабр ва хирад донистаанд. Ин анъана то имрӯз идома дорад ва дар осори муосир низ модар ҳамчун рамзи покӣ ва фидокорӣ васф мешавад. Ин нишон медиҳад, ки эҳтироми модар ҷузъи ҷудонашавандаи фарҳанги миллӣ мебошад.
Дар ҷомеаи муосир нақши модар боз ҳам густардатар шудааст. Агар дар гузашта масъулияти асосии модар бештар ба тарбияи фарзанд маҳдуд мешуд, имрӯз зан-модар ҳамзамон фаъол дар соҳаҳои илм, маориф, тандурустӣ, фарҳанг ва идоракунӣ мебошад. Вай тавонистааст миёни рисолати муқаддаси модарӣ ва фаъолияти иҷтимоӣ тавозуни комил барқарор намояд. Ин худ далели нерӯи бузурги маънавии зан аст.
Сиёсати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон низ мақоми занону модаронро баланд арзёбӣ менамояд. Дар даврони Истиқлолияти давлатӣ бо ташаббус ва дастгирии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон як қатор барномаҳои давлатӣ оид ба дастгирии занон қабул ва амалӣ гардиданд. Ҳадафи ин барномаҳо таҳкими мақоми зан дар ҷомеа, баланд бардоштани сатҳи маърифат ва фароҳам овардани шароити мусоид барои фаъолияти онҳо мебошад. Ин иқдомҳо нишон медиҳанд, ки эҳтироми модар на танҳо арзиши ахлоқӣ, балки самти муҳими сиёсати иҷтимоии давлат низ ҳаст.
Модар тимсоли сабр аст. Ҳар мушкилоте, ки бар сари фарзанд меояд, пеш аз ҳама қалби модарро месӯзонад. Вале ӯ бо иродаи қавӣ ва умеди равшан фарзандро ба пеш раҳнамун месозад. Фидокории модар ҳадду канор надорад. Вай метавонад аз орзуҳои шахсии худ бигзарад, то ояндаи фарзандаш равшан бошад. Ин гуна фидокорӣ дар ягон муносибати дигар ба ин андоза дида намешавад.
Аз нигоҳи равоншиносӣ, муҳаббати модар асоси амнияти равонии кӯдак мебошад. Кӯдаке, ки дар муҳити пурмеҳр ба воя мерасад, дар оянда шахси боэътимод, фаъол ва созанда мешавад. Баръакс, камбуди муҳаббат метавонад ба мушкилоти равонӣ ва иҷтимоӣ оварда расонад. Аз ин рӯ, таҳкими оила ва дастгирии модарон сармоягузорӣ ба ояндаи миллат аст.
Ҷойгоҳи модар дар фарҳанги ҷаҳонӣ низ басо волост. Дар кишварҳои гуногун Рӯзи модарон ҳамчун ҷашни умумимиллӣ таҷлил мегардад. Ин таҷлилҳо танҳо як маросими расмӣ нестанд, балки нишонаи эътирофи нақши модар дар рушди ҷомеа мебошанд. Дар Тоҷикистон низ ҳамасола 8 март – Рӯзи Модар бо шукуҳу шаҳомати хоса баргузор мешавад, ки он нишонаи эҳтироми амиқи мардум ба ин шахсияти муқаддас аст.
Модар инчунин мураббии нахустин ва устоди аввалини фарзанд мебошад. Пеш аз он ки кӯдак ба мактаб равад, дар мактаби зиндагии модар таълим мегирад. Забон, одоб, рафтор, эҳтироми калонсолон ва дӯст доштани Ватан – ҳама аз домони модар оғоз мешавад. Агар мо хоҳем ҷомеаи пешрафта бунёд кунем, бояд пеш аз ҳама ба баланд бардоштани сатҳи маърифати модарон таваҷҷуҳ намоем.
Имрӯз, дар шароити ҷаҳонишавӣ ва тағйироти босуръати иҷтимоӣ, рисолати модар боз ҳам мураккабтар гардидааст. Модар бояд фарзандро на танҳо аз лиҳози ҷисмонӣ, балки аз лиҳози маънавӣ ва иттилоотӣ низ ҳифз намояд. Тарбияи насли худогоҳ, ватандӯст ва дорои ҷаҳонбинии васеъ масъулияти бузурге мебошад, ки бар дӯши модар қарор дорад.
Бо вуҷуди пешрафти техника ва технология, ягон дастгоҳе ҷойи муҳаббати модарро гирифта наметавонад. Меҳри модар қонуни табиат аст, нерӯи покест, ки инсонро дар тамоми марҳилаҳои зиндагӣ ҳамроҳӣ мекунад. Ҳатто пас аз расидан ба камолоти синнусолӣ, инсон ба дуои модар ниёз дорад. Дуои модар, тибқи эътиқоди мардум, роҳи зиндагиро равшан месозад.
Хулоса, модар воқеан муқаддастарин неъмати рӯйи замин аст. Ӯ сарчашмаи ҳаёт, мактаби ахлоқ, рамзи сабр ва намунаи фидокорист. Ҷомеае, ки модарро эҳтиром мекунад, ҷомеаи солим ва пешрафта хоҳад буд. Эҳтироми модар бояд на танҳо дар сухан, балки дар амал зоҳир гардад: дар ғамхорӣ, дар қадршиносӣ ва дар фароҳам овардани шароити муносиб барои зиндагии шоиста.
Арҷгузорӣ ба модар арҷгузорӣ ба ҳаёт аст. Ва то вақте ки дар қалби инсон эҳсоси муҳаббат ба модар зинда аст, инсоният арзиши ахлоқии худро ҳифз хоҳад кард.
Қобилов М. М. Мудири шӯъбаи математикаи амали ва механика д.и.ф.м.
Гулбоев Б. Ҷ. Мудири шӯъбаи таҳрезии математика. н.и.ф.м.




