“Модар азизтарин вуҷуди рӯи замин мебошад ва зиндагӣ аз нафаси гарму дилнавози ӯ оғоз мегирад. Мо вуҷуди муқаддаси модарро аз аввалин лаҳзаҳои ҳаёт то дами вопасин фаромӯш намекунем, чун ӯ ҳангоми шодиву нишот ва ғаму андӯҳи зиндагӣ ҳамеша ҳамроҳи мост”.
Эмомалӣ Раҳмон
Аё модар, ба қурбони ту мирам,
Чу муҳри меҳри паймони ту мирам.
Ҷаҳон пурмакру дастон аст, бигзор,
Ки ман дар рӯи дастони ту мирам.
Дар тамоми таърихи башарият симои модар ҳамчун муқаддастарин ва азизтарин шахсият эътироф шудааст. Вожаи «модар» барои ҳар инсон нахустин садо, нахустин паноҳ ва нахустин мактаби зиндагӣ мебошад. Агар инсон дар зиндагӣ ба қуллаҳои баланд расад, решаи он муваффақиятро метавон дар оғӯши гарми модар ҷустуҷӯ кард. Дар Тоҷикистон 8-уми март чун Рӯзи Модар бо шукуҳу шаҳомат таҷлил мегардад. Ин ҷашн рамзи эҳтиром ба занону модарон аст. Аммо мақоми модар фаротар аз як рӯз мебошад. Ӯ сарчашмаи ҳаёт, тарбиятгар, мураббӣ ва такягоҳи маънавии ҳар инсон аст. Мақолаи мазкур бо равиши илмию оммавӣ ба баррасии ҷойгоҳи модар дар ташаккули шахсият, ҷомеа ва фарҳанг бахшида шуда, бо мисолҳо, қиссаҳо ва гуфтаҳои бузургон ғанӣ гардонида шудааст.
Аз нигоҳи илмҳои биология ва равоншиносӣ, робитаи модару кӯдак яке аз қавитарин робитаҳои табиӣ ба ҳисоб меравад. Ҳанӯз дар давраи ҳомиладорӣ байни модар ва кӯдак иртиботи ҷисмонӣ ва эҳсосӣ ба вуҷуд меояд. Олимон муайян намудаанд, ки муҳаббати модар дар сатҳи гормоналӣ ва асабӣ реша дорад. Ламси модар, овози ӯ ва ҳатто табассуми ӯ ба рушди солими кӯдак мусоидат мекунад. Кӯдаконе, ки аз муҳаббати кофӣ бархӯрдоранд, одатан дар оянда шахсиятҳои устувор ва ҷомеапазир мешаванд. Равоншиносон таъкид мекунанд, ки эҳсоси амнияте, ки модар ба фарзанд медиҳад, пояи боварӣ ба ҷаҳонро мегузорад. Агар ин поя мустаҳкам бошад, инсон дар баробари мушкилот устувортар мегардад. Пеш аз он ки кӯдак ба муассисаи таълимӣ равад, ӯ дар мактаби муҳаббати модар тарбия меёбад. Модар бо суханони сода ва пурмазмун ахлоқ, одоб ва масъулиятро меомӯзонад.
Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ дар муҳити фарҳангӣ ва тарбияи хонаводагӣ ба воя расида, поягузори адабиёти классикӣ гардид. Абулқосим Фирдавсӣ дар «Шоҳнома» модаронро ҳамчун тарбиятгарони паҳлавонон тасвир мекунад. Рӯдаба — модари Рустам — намунаи модари оқил ва дурандеш аст, ки фарзанди шуҷоъ ба воя мерасонад. Ин далелҳо нишон медиҳанд, ки домони модар метавонад қаҳрамон, донишманд ва шахсияти бузург ба камол расонад. Дар фарҳанги тоҷик модар рамзи покдоманӣ ва меҳрубонист. Суруду достонҳо, рубоиву ғазалҳо пур аз васфи модаранд.
Дилам хоҳад равам бар кӯи модар,
Вуҷудам пур шавад аз бӯи модар,
Тамоми рӯи дунёро бигаштам,
Надидам рӯи хуш ҷуз рӯи модар.
Дар ҳадисе аз Муҳаммад (с) омадааст: «Биҳишт зери қадами модарон аст.» Ин сухан мақоми модарро ба дараҷаи олӣ мебардорад. Яъне эҳтироми модар сабаби саодати дунявӣ ва ухравӣ мегардад. Саъдии Шерозӣ инсонро ба меҳрубонӣ ва инсондӯстӣ даъват мекунад. Ин арзишҳо аз муҳити хонаводагӣ, пеш аз ҳама аз тарбияи модар сарчашма мегиранд.
Мегӯянд, ҷавоне барои таҳсил ба кишвари дур рафт. Солҳо заҳмат кашид ва донишманд шуд. Вақте ба ватан баргашт, модарашро пир ва заиф дид. Ӯ бо чашмони пуроб гуфт:
-Эй модар, ман ба шарофати ту ба ин мартаба расидам.
Модар табассум карда гуфт:
-Фарзандам, ман танҳо вазифаи модарии худро иҷро кардам.
Ин сухан нишон медиҳад, ки модар некӣ мекунад бе интизори подош.
Ривоят аст, ки ҷавоне модари нотавони худро бар дӯш гирифта, барои зиёрат роҳ пеш гирифт. Ӯ гумон дошт, ки ҳаққи модарро адо кардааст. Ба ӯ гуфтанд:
— Ту танҳо як қатра аз баҳри муҳаббати модаратро баргардондӣ.
Ин қисса ба мо мефаҳмонад, ки заҳмати модар ҳеҷ гоҳ пурра ҷуброн намешавад.
Ҳар инсон дар лаҳзаҳои душвор ба дуои модар ниёз дорад. Сухани модар метавонад дилшикастаро тасаллӣ диҳад ва умедро зинда гардонад.
Махатма Ганди гуфтааст:
«Муҳаббати модар нерӯест, ки ҷаҳонро нигоҳ медорад.»
Ин андеша рамзӣ нест — он ҳақиқати иҷтимоист. Агар модарон фарзандони солеҳ тарбия кунанд, ҷомеа низ солеҳ хоҳад шуд.
Имрӯз зан-модар дар тамоми соҳаҳо фаъол аст: илму фарҳанг, тиб, иқтисод ва сиёсат. Бо вуҷуди ин, рисолати муқаддаси ӯ тарбияи фарзанд мебошад.
Ҷомеаи пешрафта аз оилаи солим оғоз меёбад. Агар дар оила муҳаббат ва эҳтиром ҳукмфармо бошад, фарзандон бо рӯҳи солим ба камол мерасанд. Дар замони ҷаҳонишавӣ, ки арзишҳои гуногун ба ҳам меоянд, нақши модар дар ҳифзи фарҳанги миллӣ ва забон ниҳоят муҳим аст. Модар ба фарзанд забони модарӣ, суннатҳо ва одатҳои неки ниёгонро меомӯзонад. Қадри модарро бояд дар зиндагӣ донист. Эҳтиром ба модар танҳо бо сухан нест, балки бо рафтор зоҳир мегардад. Кӯмак дар корҳои рӯзгор, сухани нек, таваҷҷуҳ ва ғамхорӣ нишонаи фарзанди солеҳ аст. Бисёриҳо баъди аз даст додани модар дарк мекунанд, ки чӣ ганҷи азимеро аз даст додаанд. Аз ин рӯ, бояд то ҳузури ӯро дорем, меҳру муҳаббаташро пос дорем. Дар таърих модарони зиёде буданд, ки фарзандони бузург ба камол расонданд. Паси ҳар шахсияти муваффақ модари фидокор меистад. Тарбияи модар метавонад сарнавишти миллатро дигар созад. Ин андеша моро водор месозад, ки ба тарбияи духтарон — модарони оянда — аҳамияти ҷиддӣ диҳем. Зеро онҳо тарбиятгарони насли фардо мебошанд.
Модар ганҷи бебаҳоест, ки бо ҳеҷ сарват баробар намешавад. Ӯ сарчашмаи ҳаёт, чароғи хонадон, такягоҳи маънавӣ ва мураббии инсоният аст.
Агар мехоҳем ҷомеаи обод ва насли солим дошта бошем, бояд ба модар арҷ гузорем, шароити муносиб фароҳам оварем ва мақоми ӯро дар ҷомеа баланд нигоҳ дорем.
Синаи пурмеҳри модар то абад осуда нест,
Қалбу ӯ дар зери хок ҳам ёди фарзанд мекунад.
Модар — оғози ҳастӣ, рамзи муҳаббат ва сутуни устувори зиндагии инсон аст.
Субҳонов Д.Қ. - ходими илмии шуъбаи “Энергетикаи гидрогенӣ”-и Институти кимиёи ба номи В.И.Никитини АМИТ
