Дар шароити ҷаҳонишавӣ масъалаи бегонапарастӣ ва хурофот ҳамчун омилҳои номатлуб барои устувории давлат ва амнияти миллӣ, фарҳанг, анъанаҳои миллӣ, амнияти иҷтимоӣ ва сиёсӣ низ таъсири манфӣ расонанд метавонанд. Ҷумҳурии Тоҷикистон давлати ҷавон ва соҳибистиқлол аст, ки дар марҳалаи ташаккули давлатдорӣ қарор дорад. Бо вуҷуди дастовардҳо дар самти амнияти миллӣ ва ҳифзи арзишҳои фарҳангӣ, воридшавии арзишҳои бегона ва ақидаҳои хурофотӣ ба баъзе қишрҳои ҷомеа ба мушоҳида мерасад.
Бегонапарастӣ, дар байни ҷавонон ва қишри гуногуни ҷомеа, метавонад ба кам гардидани эҳтиром ба арзишҳои миллӣ, фаромӯш сохтани анъана ва риояи урфу одатҳои миллӣ оварда расонад. Нишонаҳо ва шаклҳои бегонапарастӣ ва хурофот аз назари чунинанд: тақлид ба арзишҳо ва тарзи зиндагии бегона; эътибор надодан ба урфу одати миллӣ ва фарқияти фарҳангӣ; қабули нодурусти маърифати динӣ ва суннатҳои бегона; майлу рағбати ношоиста ба амалҳои хурофотӣ ва парастиши ашё ё афроди ғайримиллӣ. Бегонапарастӣ метавонад барои ҷомеа хатарнок ва ҷавононро аз таҳкими маънавият ва ҳуввияти миллӣ дур созад.
Хурофот ва бегонапарастӣ метавонад таъсири зерин дошта бошад: -заифшавии муттаҳидии иҷтимоӣ; - кам гардидани эътимод ба ниҳодҳои давлатӣ ва анъанаҳои миллӣ; - пайдоиши гурӯҳҳои хурофотӣ ва экстремистӣ; - таҳдиди амнияти маънавӣ ва фарҳангӣ ва ғайраҳо. Ин падидаҳо метавонанд ба ноустувории сиёсӣ ва иҷтимоӣ оварда расонанд ва устувории давлатро таҳдид намоянд. Барои кам кардани таъсири хурофот ва бегонапарастӣ зарур аст, ки корҳои зеринро амали намуд: - рушди маърифати сиёсӣ ва динӣ бо назардошти арзишҳои миллӣ; - татбиқи барномаҳои тарбиявӣ барои ҷавонон; ташвиқу тарғиби фарҳанги миллӣ ва либоси миллӣ; ҷорӣ кардани барномаҳои иттилоотӣ ва тарбиявӣ барои баланд бардоштани зиракии фарҳангӣ ва сиёсӣ; таъмини ҳамкории давлат бо ҷомеаи шаҳрвандӣ дар масъалаи муқобила бо арзишҳои бегона ва ғайраҳо.
Хурофот ва бегонапарастӣ дар шароити ҷаҳонишавӣ таҳдиди воқеӣ ба устувории Тоҷикистон мебошанд. Пешгирӣ ва тарбияи шаҳрвандон дар рӯҳияи эҳтиром ба арзишҳои миллӣ, инчунин муаррифии фарҳанг ва анъанаҳои миллӣ ба ҷомеа, аз ҷумла ҷавонон, имконият медиҳанд, ки давлат дар шароити имрӯза устувор бимонад ва ҳуввияти миллӣ ҳифз шавад. Яке аз омилҳои асосии пойдории давлат ва устувории ҳуввияти миллӣ ҳифзи арзишҳои миллӣ, фарҳанг ва анъанаҳои мардум мебошад. Арзишҳои миллӣ ҳамчун ҷузъи маънавии миллат нақши муҳим дар рушди шахсият, тарбияи насли ҷавон ва ҳамоҳангсозии ҷомеа доранд. Онҳо на танҳо анъана ва мероси ниёгонро нигоҳ медоранд, балки воситаи ҳифзи маънавиёти миллӣ ва таҳкими ҳастии давлат мебошанд. Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва воридшавии арзишҳои гуногун ба ҷомеа, ҳифзи арзишҳои миллӣ бояд дар маркази диққати давлат қарор гирад.
Таърихи тамаддуни миллии тоҷикон аз тамаддуни ориёӣ, давлати Сомониён ва ашъори беназиру фарҳанги ниёгон сарчашма мегирад. Таърихи миллат нишон медиҳад, ки тоҷикон, гарчанде ба табадулот ва таъсироти беруна дучор шуда бошанд ҳам, ҳукмронии маънавии худро нигоҳ доштаанд. Ин далелҳо нишон медиҳанд, ки фарҳанг ва арзишҳои миллӣ пояи устувори давлатдорӣ ва ҳуввияти миллӣ мебошанд. Ҳуввияти миллӣ инчунин тавассути либос ва тарзи либоспӯшӣ таҷассум меёбад. Либоси миллӣ анъанаҳо, забон ва мероси ниёгонро инъикос мекунад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ эҳтиром ба либоси миллӣ ва ҳифзи анъанаҳои миллӣ аҳамияти хоса касб мекунад. Баъзан, мушоҳида мешавад, ки бештари ҷавонон ба арзишҳои маънавӣ камтар таваҷҷуҳ мекунанд ва бештар ба сарвати моддӣ майл доранд. Аз ин рӯ, зарур аст, ки дар ҷомеа шахсеро ба воя расонанд, ки ҳам аз ҷиҳати маънавӣ ва ҳам аз ҷиҳати моддӣ мукаммал бошад, барои худ ва ҷомеа роҳи дурусти зиндагӣ ва меҳнатро интихоб намояд. Ҷавонон ва наврасон, ки ба тарзи ҳаёти ҷаҳонӣ ва услубҳои муосир майл доранд, бояд тавассути барномаҳои таълимӣ ва давлатӣ ба ҳуввияти миллӣ ва арзишҳои миллӣ мутаҳайё гарданд. Озодӣ ва ҷудо будани дин аз давлат танзим карда шудааст, ва ҳеҷ як мафкураи динӣ ҳамчун мафкураи давлатӣ эътироф намешавад. Иттиҳодияҳои динӣ аз давлат ҷудо буда, давлат ба фаъолияти онҳо танҳо дар ҳолатҳои пешбинишуда дахолат мекунад.
Қонунҳои Тоҷикистон дар самти ҳифзи баробарӣ, тарбияи кадрҳои лаёқатманд ва пешгирии зӯроварӣ дар оила нақши муҳим доранд. Ин қонунҳо имконият медиҳанд, ки нақши занон ва ҷавонон дар ҳаёти ҷомеа фаъол гардад ва маданияти либоспӯшӣ ва ҳуввияти миллӣ нигоҳ дошта шавад. Бо дарназардошти ҷаҳонишавӣ ва таҳдидҳои имрӯза, тарбияи ҷавонон ва наврасон дар рӯҳияи эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ва зиракии сиёсӣ мавқеи меҳвариро касб мекунад. Тарбияи сиёсии онҳо бояд аз оила оғоз шуда, дар мактаб ва донишгоҳ густариш ёбад, то ҷавонон ба таҳкими давлат, пешгирӣ аз ифротгароӣ ва бегонапарастӣ саҳм гузоранд. Яке аз унсурҳои асосии устувории давлат ҳифзи арзишҳои миллӣ мебошад. Аз нигоҳи мутахассисони сиёсӣ ва иҷтимоӣ, арзишҳои миллӣ на танҳо рамзи таърих ва мероси фарҳангӣ ҳастанд, балки ҳамчун пояи маънавӣ ва омили таҳкими давлатдорӣ ва амнияти миллӣ хизмат мекунанд. Чуноне сиёсатшинос ва академик Баҳодур Раҳмонов таъкид менамояд: «Ҳар кишвари соҳибистиқлол аввалан бояд қимматҳои маънавӣ ва арзишҳои миллии худро пос дорад; бе ин пояи фарҳангӣ давлату миллат устувор нест». Назари таҳлилгарон нишон медиҳанд, ки эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ва мубориза бо таъсири номатлуби ҷаҳонишавӣ асоси устувории ҷомеа мебошад. Коршиноси сиёсати фарҳангӣ Зулфиқор Шарипов таъкид мекунад: «Ҷомеа танҳо тавассути эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ва арзишҳои маънавии худ метавонад ба муқобили таъсироти номатлуби ҷаҳонишавӣ устувор бимонад». Ҳамин тавр, таъсири арзишҳои бегона ва хурофот метавонад муттаҳидии ҷомеаро заиф созад ва ба субот таҳдид намояд.
Сиёсатмадор Меҳрубон Давлатов қайд намудааст, ки «Ҳар кишваре, арзишҳои миллӣ ва фарҳанги худро ҳифз мекунад, дар воқеъ қувваи давлати худро устувор менамояд; ҳар гоҳ фарҳанг ва маънавиёт рахна шавад, он давлатро таҳаввулҳои номатлуб интизор мешавад». Ин иқтибосҳо равшан нишон медиҳанд, ки ҳифзи фарҳанг ва арзишҳои миллӣ ҷузъи ҷудонопазирандаи сиёсати стратегӣ ва рушди устувори давлат мебошад.
Имрӯз, дар шароити ҷаҳонишавӣ, омезиши фарҳангҳо ба Тоҷикистон манфиатҳо меорад, вале таҳдидҳои номатлуби фарҳангӣ ва хурофот низ ба назар мерасанд. Бештари ҷавонон ва наврасон ба арзишҳои моддӣ таваҷҷӯҳ доранд, ки эҳтимоли фаромӯш шудани арзишҳои миллӣ ва пояҳои маънавӣ дар ҷомеа вуҷуд дорад. Академик Ситора Розиқова ишора мекунад, «Ҷавонон бояд аз ояндаи давлат огоҳ бошанд, ки фарҳанг ва арзишҳои миллӣ кафили бақои ҷомеа ва суботи он мебошанд. Бе ин арзишҳо ҷомеа ба таҳдидҳои нав гирифтор мешавад». Аз ин нуқтаи назар, ҳифзи арзишҳои миллӣ ва муқобила бо хурофот на танҳо вазифаи мақомоти давлатӣ, балки масъулияти ҷомеа, оила, мактаб ва муассисаҳои илмию фарҳангӣ ба шумор меравад. Ин раванд барои таъмини устувории фарҳангӣ, иҷтимоӣ ва давлатӣ аҳамияти стратегӣ дорад ва заминаи рушди ояндаи Тоҷикистонро устувор месозад.
Бо дарназардошти таҳлилҳо ва назари коршиносон, метавон хулоса кард, ки ҳифзи арзишҳои миллӣ ва муқобила бо хурофот як омили муҳим ва стратегӣ барои устувории Тоҷикистон мебошад. Арзишҳои миллӣ на танҳо рамзи таърих ва мероси фарҳангӣ ҳастанд, балки ҳамчун пояи маънавӣ барои таҳкими давлатдорӣ, суботи ҷомеа ва амнияти миллӣ хизмат мекунанд. Таъсири номатлуби фарҳангҳои бегона ва хурофот метавонад муттаҳидии ҷомеаро заиф карда, ба рушд ва устувории давлат таҳдид намояд. Таҳлилҳои коршиносон нишон медиҳанд, ки ҷалби ҷавонон ва наврасон ба арзишҳои миллӣ, эҳтиром ба анъанаҳо, урфу одат ва тарзи либоспӯшии миллӣ нақши калидӣ дорад. Ба ин восита насли оянда барои ҳифзи мероси фарҳангӣ ва маънавӣ омода мегардад ва ба таҳкими ҳуввияти миллӣ саҳм мегузорад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва таъсири омезиши фарҳангҳо, чунин иқдомҳо ҳамчун воситаи муҳофизати маънавиёт ва пешгирии падидаҳои хурофотӣ ва бегонапарастӣ аҳамияти махсус доранд. Аз нигоҳи стратегӣ, ҳифзи арзишҳои миллӣ бояд дар тамоми сатҳҳои ҷомеа, аз оила ва мактаб то муассисаҳои илмию фарҳангӣ ва сиёсати давлатӣ татбиқ гардад. Бо ин роҳ на танҳо ҳуввияти миллӣ ва фарҳанги миллӣ нигоҳ дошта мешавад, балки замина барои рушди устувори иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ фароҳам оварда мешавад.
Хулоса, устувории давлат ва бақои ҷомеа мустақиман ба ҳифзи арзишҳои миллӣ, эҳтироми анъанаҳо ва муқобила бо хурофот вобаста аст. Таҳкими ҳуввияти миллӣ, тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи арзишҳои миллӣ ва ҷалби ҷомеа ба ҳифзи мероси фарҳангӣ қадами муҳим барои таъмини ояндаи устувор ва амнияти миллӣ мебошад.
Гулаҳмадзода А.А. директори Институти масъалаҳои об,
гидроэнергетика ва экологияи АМИТ
