Skip to main content
Адабиёти тоҷик дар асри XX дар шароити таҳаввулоти амиқи сиёсӣ ва иҷтимоӣ ташаккул ёфта, ба як марҳилаи сифатан нави рушди худ ворид гардид. Дар ҳамин замина, шахсияти Мирзо Турсунзода ҳамчун шоири миллӣ ва мутафаккири дорои ҷаҳонбинии васеъ зуҳур намуда, бо эҷодиёти худ дар таҳкими худшиносии миллӣ ва густариши арзишҳои умумибашарӣ саҳми назаррас гузошт.

123Осори ӯ на танҳо бозгӯи воқеияти иҷтимоии давр, балки ифодакунандаи ормонҳои инсоният - сулҳ, ваҳдат, дӯстӣ ва ҳамзистии осоишта мебошад. Турсунзода тавонист бо забони содда, вале пурмазмун ва таъсирбахш, андешаҳои амиқи фалсафӣ ва иҷтимоиро ба таври ҳунармандона баён намояд.

Боиси таваҷҷуҳи хос аст, ки дар соли 2026 ҷомеаи адабӣ ва фарҳангии кишвар 115 - солагии Мирзо Турсунзодаро таҷлил менамояд. Ин санаи таърихӣ на танҳо ҳамчун як рӯйдоди ҷашнӣ, балки ҳамчун фурсати муҳими илмӣ барои бознигарӣ, таҳлил ва арзёбии ҳамаҷонибаи мероси гаронбаҳои шоир арзишманд аст. Зеро маҳз тавассути чунин баррасӣ метавон аҳамияти воқеии осори ӯро дар замони муосир муайян намуд.Ташаккули ҷаҳонбинии Мирзо Турсунзода дар муҳити пуртазоди таърихии асри XX сурат гирифтааст. Ҷангҳои ҷаҳонӣ, муборизаҳои сиёсӣ ва тағйироти куллии иҷтимоӣ ба шуури эҷодии шоир таъсири амиқ расониданд.

Дар чунин шароит, масъалаи сулҳ ва субот ба яке аз муҳимтарин мавзӯъҳои ҳаёти ҷамъиятӣ табдил ёфт. Турсунзода ин равандро амиқан дарк намуда, онро ба меҳвари асосии эҷодиёти худ табдил дод. Ба андешаи ӯ, сулҳ на танҳо ҳолати сиёсӣ, балки арзиши маънавӣ ва шарти асосии рушди инсон ва ҷомеа мебошад.Дар осори ӯ сулҳ ҳамчун падидаи фарогир тасвир мешавад, ки тамоми паҳлӯҳои зиндагии инсонро фаро мегирад - аз муносибатҳои шахсӣ то равобити байналмилалӣ. Ин дидгоҳи фарох ӯро ба яке аз намояндагони барҷастаи адабиёти сулҳпарвар табдил додааст.

Ғояҳои сулҳпарварӣ дар эҷодиёти Мирзо Турсунзода бо шаклҳои гуногуни бадеӣ ифода ёфтаанд. Ӯ бо истифода аз образҳои рамзӣ, тасвирҳои зинда ва забони мусиқӣ тавонистааст эҳсоси сулҳдӯстиро дар дили хонанда бедор созад:

Сулҳ гӯям, сулҳ хоҳам, сулҳ бодо ҷовидон,

То ҷаҳон бошад, набошад ҷанг дар рӯйи замон.

Ин мисраъҳо ҳамчун шиори маънавии шоир баромад намуда, арзиши умумӣ доранд. Дар онҳо ормони инсоният барои зиндагии осоишта ва беҷанг таҷассум ёфтааст.Дар достонҳо ва шеърҳои дигари ӯ, аз ҷумла «Садои Осиё», сулҳ бо мафҳумҳои озодӣ, адолат ва баробарӣ пайваст мегардад. Ин пайвастагӣ нишон медиҳад, ки сулҳ дар фаҳмиши шоир танҳо набудани ҷанг нест, балки мавҷудияти шароити мусоид барои зиндагии шоиста мебошад.

Аз нуқтаи назари адабиётшиносӣ, услуби эҷодии Мирзо Турсунзода бо чанд хусусияти муҳим фарқ мекунад: соддагии баён, равонии забон, мусиқият ва амиқии мазмун. Ӯ тавонистааст бо истифода аз воситаҳои бадеӣ, аз қабили ташбеҳ, истиора ва рамз, тасвирҳои таъсирбахш ва хотирмон эҷод намояд.

Забони шеърҳои ӯ ба гуфтори мардум наздик буда, дар айни замон дорои сатҳи баланди бадеият аст. Ин омезиши соддагӣ ва амиқӣ сабаби он гардидааст, ки осори ӯ ҳам барои хонандаи оддӣ ва ҳам барои муҳаққиқони илмӣ ҷолиб бошад.

Ҳамчунин, дар эҷодиёти ӯ унсурҳои фолклорӣ ва анъанаҳои адабиёти классикӣ ба таври эҷодкорона истифода шудаанд, ки ба осораш ранги миллӣ мебахшанд.

Эҷодиёти Мирзо Турсунзода дар илми адабиётшиносӣ ҳамчун намунаи барҷастаи гуманизми иҷтимоӣ арзёбӣ мегардад. Муҳаққиқон осори ӯро аз дидгоҳҳои гуногун - таърихӣ, фалсафӣ ва бадеӣ - мавриди таҳлил қарор додаанд.

Мақоми баланди шоир дар фарҳанги миллӣ аз ҷониби Эмомалӣ Раҳмон низ борҳо таъкид шудааст. Пешвои миллат Мирзо Турсунзодаро ҳамчун тарғибгари сулҳ ва ваҳдати миллӣ арзёбӣ намуда, нақши ӯро дар рушди фарҳанги тоҷик басо муҳим медонад.

Ин гуна арзёбӣ аҳамияти мероси шоирро дар шароити ҷаҳони муосир боз ҳам бештар мегардонад, зеро имрӯз низ инсоният ба чунин ғояҳои сулҳпарварона эҳтиёҷ дорад.

Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва афзоиши мушкилоти глобалӣ, аз ҷумла низоъҳои сиёсӣ ва фарҳангӣ, ғояҳои сулҳпарваронаи Мирзо Турсунзода аҳамияти хос пайдо мекунанд. Осори ӯ метавонад ҳамчун манбаи муҳими тарбияи маънавӣ ва ахлоқии ҷомеа хизмат намояд.

Таҷлили 115-солагии шоир имконияти муносиб фароҳам меорад, то мероси ӯ ба таври васеътар омӯзиш ва тарғиб карда шавад. Хусусан, дар муассисаҳои таълимӣ омӯзиши осори ӯ метавонад ба тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи ватандӯстӣ, инсонгароӣ ва эҳтиром ба арзишҳои умумибашарӣ мусоидат намояд.

Бо дарназардошти таҳлили анҷомдода, метавон хулоса намуд, ки Мирзо Турсунзода ҳамчун шоири сулҳ ва мутафаккири барҷаста дар таърихи адабиёти тоҷик мақоми хос дорад. Эҷодиёти ӯ саршор аз ғояҳои баландест, ки инсонро ба зиндагии осоишта, дӯстӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ ҳидоят мекунанд.

Ғояҳои сулҳпарварии ӯ, ки дар шароити мураккаби таърихӣ шакл гирифтаанд, имрӯз низ аҳамияти худро гум накардаанд. Баръакс, дар ҷаҳони пуртазоди муосир онҳо ҳамчун роҳнамои маънавӣ хизмат мекунанд.

Аз ин рӯ, омӯзиши амиқ ва ҳамаҷонибаи мероси Мирзо Турсунзода, бахусус дар остонаи 115 - солагии ӯ, вазифаи муҳими илмӣ ва фарҳангӣ ба ҳисоб меравад, ки метавонад ба таҳкими сулҳ, ваҳдат ва суботи ҷомеа мусоидат намояд.

Ибодзода С.Т. доктори илмҳои тиб, профессор,ноиби президенти АМИТ, раиси шуъбаи

илмҳои тиббӣ ва фарматсевтӣ Юлдошева З.И.мутахассиси бахши маҷаллаҳои тиббии АМИТ