Skip to main content
Дар ҷомеаи инсонӣ оила ҳамчун яке аз муҳимтарин институтҳои иҷтимоӣ шинохта мешавад. Дар доираи ин институт нақши модар мавқеи махсус дорад, зеро маҳз модар сарчашмаи ҳаёт, тарбия ва ташаккули аввалини шахсият ба ҳисоб меравад. Аз давраҳои қадим то имрӯз ҷомеаҳо ба нақши модар аҳамияти калон дода, ӯро ҳамчун рамзи меҳру муҳаббат, сабру таҳаммул ва фидокорӣ мешиносанд. Рӯзи Модарон ҳамчун ҷашни иҷтимоӣ ва фарҳангӣ ба қадршиносии заҳмат ва саҳми модарон дар рушду пешрафти ҷомеа бахшида шудааст.

Аз нигоҳи илмҳои педагогика, психология ва ҷомеашиносӣ, тарбияи насли солим ва босавод бештар аз муҳити оилавӣ оғоз меёбад. Дар ин раванд модар нақши марказиро мебозад. Муносибати модар бо фарзанд, усули тарбия, сатҳи фарҳанг ва ҷаҳонбинии ӯ ба ташаккули ахлоқӣ, равонӣ ва иҷтимоии кӯдак таъсири мустақим мерасонад. Бинобар ин, омӯзиши нақши модар дар ташаккули шахсият ва рушди ҷомеа яке аз масъалаҳои муҳими илмӣ ба ҳисоб меравад. Ташаккули шахсият раванди мураккаби иҷтимоӣ ва равонӣ мебошад, ки аз давраи кӯдакӣ оғоз мегардад. Дар ин марҳила модар аввалин шахсест, ки бо кӯдак робитаи наздик барқарор мекунад. Аз рӯзҳои аввали зиндагӣ кӯдак тавассути меҳрубонӣ, сухан ва рафтори модар муҳити атрофро дарк мекунад.

Муҳаққиқони соҳаи психология бар он ақидаанд, ки муносибати гарм ва дастгирии модар ба рушди солими равонии кӯдак мусоидат мекунад. Агар кӯдак дар муҳити пур аз меҳр ва ғамхорӣ ба воя расад, дар ӯ ҳисси боварӣ ба худ, эҳтиром ба дигарон ва масъулиятшиносӣ ташаккул меёбад. Баръакс, камбуди таваҷҷуҳ ва муҳаббат метавонад ба рушди равонӣ ва иҷтимоии кӯдак таъсири манфӣ расонад. Илова бар ин, модар ҳамчун аввалин омӯзгор ба рушди маърифатии фарзанд таъсири калон мерасонад. Ӯ ба кӯдак сухан гуфтан, рафтори дуруст, одобу ахлоқ ва арзишҳои асосии ҳаётиро меомӯзонад. Бинобар ин, сатҳи маърифат ва фарҳанги модар ба сатҳи тарбияи фарзандон бевосита вобаста аст. Тарбияи ахлоқӣ яке аз ҷанбаҳои муҳими рушди шахсият мебошад. Дар ин раванд модар ҳамчун намунаи ибрат барои фарзанд хизмат мекунад. Рафтор, сухан ва муносибати ӯ бо дигарон ба тарзи фикрронӣ ва рафтори кӯдак таъсир мерасонад. Дар оила модар аксар вақт муҳити дӯстӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамкориро ташкил медиҳад. Ин муҳит ба кӯдак имконият медиҳад, ки арзишҳои иҷтимоӣ, аз қабили эҳтиром, адолат, ростқавлӣ ва масъулиятшиносиро аз худ намояд. Ҳамин тавр, тарбияи дурусти модар ба ташаккули шаҳрвандони фаъол ва масъулиятшинос мусоидат мекунад.

Ғайр аз ин, модар дар рушди малакаҳои иҷтимоии фарзанд нақши муҳим мебозад. Ӯ ба кӯдак меомӯзонад, ки бо дигарон муоширати дуруст дошта бошад, мушкилотро бо роҳи сулҳомез ҳал намояд ва дар ҷомеа фаъолона иштирок кунад. Нақши модар танҳо ба доираи оила маҳдуд намешавад. Ӯ ҳамчун аъзои фаъоли ҷомеа дар рушди иҷтимоӣ ва фарҳангӣ саҳми муҳим мегузорад. Сифати тарбияе, ки дар оила дода мешавад, ба рушди умумии ҷомеа таъсири назаррас мерасонад. Агар модарон сатҳи баланди маърифат ва фарҳанг дошта бошанд, насли оянда низ бо ҳамин арзишҳо тарбия меёбад. Дар ҷомеаи муосир модарон на танҳо дар тарбияи фарзандон, балки дар соҳаҳои гуногуни иқтисодӣ, илмӣ ва фарҳангӣ низ фаъолона иштирок мекунанд. Онҳо ҳамчун омӯзгор, табиб, муҳандис ва мутахассисони соҳаҳои гуногун ба пешрафти ҷомеа саҳм мегузоранд. Бо вуҷуди ин, нақши асосии онҳо ҳамчун тарбиятгари насли оянда боқӣ мемонад. Аз ин рӯ, дастгирии иҷтимоӣ ва иқтисодии модарон яке аз вазифаҳои муҳими давлат ва ҷомеа мебошад. Таъмини шароити мусоид барои таҳсил, кор ва ҳифзи саломатии занон ба беҳтар шудани сифати зиндагии оила ва рушди ҷомеа мусоидат мекунад. Дар фарҳанги тоҷикӣ эҳтироми модар аз қадим мавқеи баланд дорад.

Дар фолклор, адабиёт ва анъанаҳои миллӣ модар ҳамчун шахси муқаддас ва меҳрубон васф карда мешавад. Мақолу зарбулмасалҳои халқӣ низ ба бузургии модар ишора мекунанд, масалан: «Биҳишт зери қадамҳои модарон аст» ё «Дуои модар чароғи роҳ аст». Адибон ва шоирони тоҷик низ дар осори худ мақоми модарро бо эҳтироми зиёд васф кардаанд. Онҳо модарро ҳамчун рамзи меҳрубонӣ, фидокорӣ ва муҳаббати беандоза тасвир намудаанд. Ин анъанаи фарҳангӣ нишон медиҳад, ки дар ҷомеаи тоҷик қадршиносии модар яке аз арзишҳои асосии ахлоқӣ ба ҳисоб меравад. Ҷашни Рӯзи Модарон низ идомаи ҳамин анъанаи қадршиносӣ мебошад. Ин рӯз на танҳо барои табрик кардани модарон, балки барои баланд бардоштани эҳтиром ва таваҷҷуҳи ҷомеа ба нақши онҳо аҳамияти муҳим дорад.

Бо дарназардошти таҳлилҳои илмӣ метавон гуфт, ки модар дар ташаккули шахсият ва рушди ҷомеа нақши бениҳоят муҳим дорад. Ӯ аввалин омӯзгор, тарбиятгар ва роҳнамои кӯдак мебошад. Муҳаббат, ғамхорӣ ва донишҳои модар ба рушди равонӣ, ахлоқӣ ва иҷтимоии фарзанд таъсири амиқ мерасонанд. Дар баробари ин, модар ҳамчун аъзои фаъоли ҷомеа дар пешрафти фарҳангӣ, иҷтимоӣ ва иқтисодии кишвар саҳм мегузорад. Аз ин рӯ, қадршиносӣ ва дастгирии модарон яке аз шартҳои муҳими рушди устувори ҷомеа ба ҳисоб меравад. Ҷашни Рӯзи Модарон имконият медиҳад, ки ҷомеа бори дигар аҳамияти нақши модарро дар зиндагии инсон ва рушди ҷомеа эътироф намояд. Қадр кардани модар на танҳо нишонаи эҳтиром ба зан, балки рамзи эҳтиром ба ҳаёт, фарҳанг ва ояндаи миллат мебошад.

Окимшоева Рухсора Суҳробовна номзади илмҳои педагогӣ Котиби

илмии Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ