Дар доираи омодагиҳо ба ҷашни 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, аз ҷониби гурӯҳи эҷодии Муассисаи давлатии “Телевизиони Тоҷикистон” таҳияи филми мустанади «Қалъаи Кӯҳи Муғ» идома дорад. Филми мазкур дар доираи силсилаи “Ганҷи таърих” таҳия гардида, таҳти роҳбарии коргардон Шавкат Муҳаммадиев рӯи навор гирифта мешавад.

Ҳадафи филм муаррифии арзишҳои таърихию фарҳангии миллат, эҳёи хотираи таърихӣ ва таҳкими ҳисси ватандӯстии ҷомеа мебошад. Қалъаи Кӯҳи Муғ, ки дар ҳудуди ноҳияи Айнӣ, дар соҳили чапи дарёи Зарафшон ҷойгир аст, яке аз ёдгориҳои муҳими таърихии асрҳои VII–VIII ба шумор рафта, ҳамчун паноҳгоҳи охирин ҳокими Суғд — шоҳ Деваштич маъруф мебошад.

Ёдовар мешавем, ки соли 1932 сокини маҳаллӣ Ҷӯраалӣ Муҳаммадалӣ дастхатҳои нодиреро дар ин мавзеъ пайдо намуда, дар натиҷаи тадқиқоти минбаъда беш аз 70 дастхати суғдӣ ва дигар бозёфтҳои арзишманди таърихӣ кашф гардиданд. Айни ҳол қисми зиёди ин дастхатҳо дар осорхонаҳои бонуфузи ҷаҳон нигоҳдорӣ мешаванд.

Боиси зикр аст, ки моҳи апрели соли 2025 маҷмӯаи дастхатҳои Қалъаи Кӯҳи Муғ ба Феҳристи “Хотираи ҷаҳон”-и ЮНЕСКО ворид гардида, аҳамияти байналмилалии он бори дигар тасдиқ карда шуд. Ҳамчунин, худи ёдгорӣ дар доираи номинатсияи “Роҳи Абрешим: долони Зарафшон–Қароқум” ба Феҳристи мероси умумибашарии ЮНЕСКО шомил мебошад.

Имрӯз аз рафти наворбардории филми мустанад ва корҳои таҳқиқотӣ президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт ва раиси ноҳияи Айнӣ Равшан Раҳимзода боздид ба амал оварданд.

Раиси ноҳияи Айнӣ зимни боздид иброз дошт, ки Қалъаи Кӯҳи Муғ ҳамчун мероси гаронбаҳои таърихӣ мояи ифтихору сарбаландии мардуми тоҷик буда, муаррифии он дар арсаи байналмилалӣ яке аз самтҳои муҳими сиёсати фарҳангии давлат ба шумор меравад. Зикр гардид, ки бо истифода аз имкониятҳои мавҷуда, рушди инфрасохтори сайёҳӣ дар атрофи ин ёдгорӣ тадриҷан тақвият дода мешавад.

Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт таъкид намуд, ки омӯзиш, ҳифз ва муаррифии чунин ёдгориҳои нодири таърихӣ вазифаи муҳими олимон ба ҳисоб рафта, онҳо дар таҳкими худшиносии миллӣ ва муаррифии тамаддуни тоҷикон нақши калидӣ доранд.

Ҳамчунин, таъкид гардид, ки Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон пайваста ба масъалаи омӯзиш ва ҳифзи мероси таърихию фарҳангӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуда, таърихи пурифтихори миллатро ҳамчун мактаби бузурги худшиносӣ арзёбӣ менамоянд. Ба таъкиди Сарвари давлат, ҳифз ва тарғиби арзишҳои таърихӣ барои тарбияи насли ватандӯст ва худогоҳ аҳамияти муҳим дорад.

Қайд гардид, ки Қалъаи Кӯҳи Муғ дорои имкониятҳои васеи рушди сайёҳии фарҳангӣ буда, метавонад дар оянда ба яке аз маконҳои муҳими ҷалби сайёҳон табдил ёбад.

Имрӯз, 28 апрел дар толори Маркази шарқшиносӣ ва мероси хаттии назди Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ба ифтихори 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва бахшида ба фаъолияти илмӣ-назариявии узви вобастаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, шодравон Ҳақназар Назаров, конференсияи илмӣ-амалӣ таҳти унвони «Масъалаҳои мубрами Афғонистоншиносӣ дар Тоҷикистон: дирӯз ва имрӯз» баргузор гардид. Ба кори конфронс саркотиби илмии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Қосимшоҳ Искандаров ҳусни оғоз бахшид.

Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт дар сухани ифтитоҳии хеш иброз дошт, ки устод Ҳақназар Назаров аз нахустин олимони тоҷик аст, ки дар даврони Шуравӣ ба таҳқиқи масъалаҳои миллӣ пардохта, вазъи сиёсию иқтисодӣ ва иҷтимоию фарҳангии тоҷиконро мавриди омӯзиши амиқ қарор додааст.

Таъкид гардид, ки илми Афғонистоншиносӣ дар баробари омӯзиши таърихи минтақа, ҳамчун мавзуи стратегии муҳим ба хотири таъмини амнияти минтақа, таҳкими сулҳу субот ва пешгирии падидаҳои номатлуб, аз қабили тундгароӣ ва хушунат, аҳамияти вижа дорад. Дар ин замина, бист сол қабл Пешвои муаззами миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, масъалаи роҳҳои таъмини сулҳи минтақа ва таъсиси камарбанди амниятии Афғонистонро матраҳ намуда буд.

Зикр гардид, ки устод Ҳақназар Назаров дар осори илмии худ ба таҳлили равандҳои геополитикӣ ва стратегияи абарқудратҳои ҷаҳон таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуда, таъсири онҳо ба вазъи сиёсиву иҷтимоии Афғонистон ва минтақаи Осиёи Марказиро ҳамаҷониба баррасӣ кардааст.

Дар идомаи конфронс муҳаққиқону коршиносон бо маърӯзаҳои илмӣ баромад намуда, доираи васеи масъалаҳои марбут ба Афғонистоншиносиро, аз ҷумла робитаҳои таърихию фарҳангӣ, равандҳои муосири сиёсӣ ва дурнамои ҳамкориҳои минтақавиро мавриди таҳлил қарор доданд.

Дар фарҷоми ҳамоиш таъкид шуд, ки баргузории чунин конфронсҳо барои густариши таҳқиқоти илмӣ, табодули таҷриба миёни олимон ва таҳкими ҳамкориҳои илмӣ дар самти Афғонистоншиносӣ заминаи мусоид фароҳам меорад.

Целью работы стала комплексная оценка радиационного фона и распределения радионуклидов на территории Раштской зоны Таджикистана, включая анализ гамма-излучения, состояния почв и источников питьевой воды.

Результаты показали, что уровень фоновой радиации в регионе находится в пределах естественных значений (0,06–0,12 мкЗв/ч) и не превышает допустимых норм. При этом локальные повышения содержания цезия-137 зафиксированы в ущелье Камаров, что связано с природно-географическими особенностями территории.

Авторы: А. Саломов, С. Муминов, Ф. Мухиддинова, А. Хукуматов (Агентство по химической, биологической, радиационной и ядерной безопасности Национальной академии наук Таджикистана).

Ссылка на статью (Scopus-indexed): https://doi.org/10.63002/gres.401.1347

В журнале «Радиация и риск» (Radiation and Risk), том 35, № 1, 2026 г., опубликован обзор «Урановые хвостохранилища Центральной Азии: история и современное состояние».

Цель работы - обобщить материалы по истории формирования и текущему состоянию радиоактивных урановых хвостохранилищ в странах Центральной Азии (Казахстан, Кыргызстан, Таджикистан, Узбекистан), возникших в результате советской урановой программы 1940–1990-х годов. Авторы анализируют объёмы отходов, а также оценивают проведённые рекультивационные мероприятия.

В статье подчёркивается идентичность технологий и проблем во всех странах региона и даются практические рекомендации по усилению региональной координации, мониторингу и международному сотрудничеству для минимизации радиационных рисков.

Авторы: Назаров Х.М., Зоитова М.А., Хакимова Н.У., Мирсаидов У.М. (Агентство по химической, биологической, радиационной и ядерной безопасности НАН Таджикистана).

Ссылка на статью (Scopus-indexed): https://doi.org/10.21870/0131-3878-2026-35-1-75-93

Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ҷиҳати иҷрои дастуру супоришҳои Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ дар доираи Шурои олимони ҷавон ба истиқболи Рӯзи пойтахти Ҷумҳурии Тоҷикистон шаҳри Душанбе ва 35 солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо мақсади саҳмгузории сокинон аз ҷумла, ҷавонон дар тозаву озода намудани кӯчаву хиёбонҳо, каналу ҷӯйборҳо, майдончаҳои варзишӣ, дохилу атрофи бинову иншоотҳо ва ташкилоту корхонаҳо, инчунин ҷамъовариву тоза намудани партовҳо оид ба баргузор намудани аксияи умумишаҳрии ҷавонон таҳти унвони "Саҳми ман дар шаҳри ман" ва “Душанбе шаҳри гулҳо” баргузор намуд.

Ободонии пойтахт вазифаи ҷонии ҳар як сокини ватандӯст мебошад, зеро Душанбе оинаи миллат ва нишони фарҳанги мост. Саҳми сокинон метавонад аз корҳои оддитарин, ба монанди риояи тозагӣ ва шинонидани як ниҳол дар маҳалли зист оғоз шавад. Вақте ки ҳар як нафар ба ҳифзи гулгашту хиёбонҳо ва амволи ҷамъиятӣ бо масъулият муносибат мекунад, шаҳри мо боз ҳам зебову хуррам мегардад.

Иштирок дар ҳашарҳои дастаҷамъона ва тарбияи насли наврас дар рӯҳияи шаҳрдорӣ ба таҳкими симои муосири пойтахт мусоидат менамояд. Танҳо бо кӯшиши муштарак ва муҳаббат ба шаҳри азизамон мо метавонем Душанберо ба яке аз зеботарин шаҳрҳои ҷаҳон табдил диҳем.

Имрӯз, 24 апрел дар толори Раёсати Академияи милли илмҳои Тоҷикистон бо мақсади додани иҷозатнома оид ба пешбурди фаъолияти таълимӣ ва илмӣ ба муассисаҳои илмӣ-таҳқиқотӣ бо иштироки намояндагони Агентии назорат дар соҳаи маориф ва илми назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон вохӯрии судманд баргузор гардида, фаъолияти таълимии муассисаҳои илмӣ дар самти тайёр кардани кадрҳои илмӣ мавриди муҳокима ва баррасӣ қарор дода шуд.

Таъкид гардид, ки имрӯз дар муассисаҳои илмии Академияи миллии илмҳо омода кардани кадрҳо тавассути зинаи магистратура, докторантураи PhD, аспирантура, унвонҷӯйӣ, докторантураи анъанавӣ ва постдокторантура ба роҳ монда шудааст.

Бо мақсади дар сатҳи зарурӣ ба роҳ мондани кадрҳои илмӣ тавсияҳои судманд дода шуд.

Имрӯз, 24 апрел дар толори Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Симпозиуми байналмилалии илмӣ таҳти унвони “Намунаи адабиёти тоҷик” – падидаи таърихӣ – фарҳангӣ дар тамаддуни мардумони Осиёи Марказӣ” бахишида ба 100 – соли таълиф ва нашри асари таърихӣ – бадеии поягузори адабиёти навини тоҷик устод Садриддин Айнӣ “Намунаи адабиёти тоҷик” баргузор гардид.

Дар кори симпозиум муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон Дилрабо Мансурӣ суханронӣ намуда, таъкид кард, ки асари мазкур ҳамчун як падидаи нодири таърихиву фарҳангӣ дар худ таҷассумгари мероси гаронбаҳои адабии халқи тоҷик буда, дар рушди худшиносии миллӣ ва таҳкими ҳувияти фарҳангӣ нақши муҳим гузоштааст. Қайд гардид, ки «Намунаи адабиёти тоҷик» на танҳо як маҷмӯаи осори адабӣ, балки сарчашмаи муҳими илмӣ барои омӯзиши таърихи адабиёт, забон ва фарҳанги мардумони Осиёи Марказӣ ба ҳисоб меравад. Ин асар дар шароити мураккаби таърихӣ таълиф гардида, барои эҳёи арзишҳои миллӣ ва муаррифии мероси адабии тоҷикон дар арсаи байналмилалӣ заминаи устувор фароҳам овардааст.

Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт дар сухани ифтитоҳии хеш иброз дошт, ки асари «Намунаи адабиёти тоҷик»-и Садриддин Айнӣ ҳамчун як мероси гаронбаҳои миллӣ ва дастоварди бузурги илмиву фарҳангӣ аҳамияти хоса дошта, дар ташаккул ва рушди адабиёти навини тоҷик нақши калидӣ мебозад.

Таъкид гардид, ки ин асар на танҳо осори гузаштагонро гирд овардааст, балки ҳамчун пули пайвандсоз миёни наслҳо хизмат намуда, барои ҳифз ва муаррифии арзишҳои миллӣ саҳми назаррас гузоштааст. Ҳамзамон зикр гардид, ки омӯзиш ва таҳқиқи ҳамаҷонибаи ин асар дар шароити муосир низ аҳамияти хоса дошта, барои тақвияти худшиносии миллӣ ва густариши робитаҳои фарҳангии минтақавӣ заминаи устувор фароҳам меорад.

Дар идома муовини вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон Давлат Сафар, академики Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Абдуҷаббор Раҳмонзода ва дигар олимону муҳаққиқон аз дохил ва хориҷи кишвар суханронӣ намуда, доир ба аҳамияти таърихиву фарҳангӣ ва илмии асари «Намунаи адабиёти тоҷик» маърӯзаҳои пурмуҳтаво ироа карданд.

Зикр гардид, ки ин асар ҳамчун сарчашмаи муҳими омӯзиши таърихи адабиёти тоҷик ва омили таҳкими худшиносии миллӣ, дар рушди фарҳанги маънавии ҷомеа нақши муассир дорад. Ҳамзамон, иштирокчиён ба масъалаҳои таҳқиқи минбаъдаи мероси адабии ниёгон, густариши ҳамкориҳои илмӣ ва муаррифии арзишҳои фарҳангии тоҷикон дар сатҳи байналмилалӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуданд.

Дар фарҷом як зумра аз олимон ва муҳаққиқон, ки дар баргузории ин ҳамоиш саҳмгузор буда, бо маърӯзаҳои илмӣ баромад намуданд, бо сертификатҳои махсус қадрдонӣ гардиданд.

Имрӯз, 24 апрел дар Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино Конференсияи байналмилалии илмӣ – амалӣ таҳти унвони “Пешрафт ва ҳамгироӣ: дастовардҳои илмӣ дар клиника” бахшида ба 35 – солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид, ки дар кори он ноиби президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Ибодзода Саидмуқим Тиллохӯҷа иштирок ва суханронӣ намуданд.