Металлургия — асос ва таҳкурсии саноати ҳозиразамон ба ҳисоб меравад. Аз инкишофи соҳаи металлургӣ пешрафти тамоми соҳаҳои хоҷагии халқ — саноат, хоҷагии қишлоқ, нақлиёт ва сохтмон вобаста мебошад. Саноати металлургӣ ба ду соҳа ҷудо мешавад: металлургияи сиёҳ ва металлургияи ранга.
Дар Тоҷикистон корхонаҳои калони металлургияи сиёҳ вуҷуд надорад. Аммо дар дохили корхонаҳои мошинсозӣ сехҳои металлгудозӣ амал мекунанд. Аз метали дар ин сехҳо гудохташуда қисмҳои эҳтиёҷии мошинҳоро тайёр менамоянд. Ин гуна сехҳо дар тамоми корхонаҳои мошинсозии мамлакат дида мешавад.
Дар ҳудуди Тоҷикистон якчанд кони маъдани оҳан муайян карда шудааст, ки барои ташаккули гардиши пурраи металлургӣ (таъсиси корхонаи маъдангудозӣ, печҳои электроплавикӣ ва ғайра) имконият медиҳад. Кони маъдани оҳани Чоқадамбулоқ захираи зиёд (аз рӯи категорияи саноатӣ бештар аз 60 млн. тонна) ва мавқеи мувофиқи иқтисодию географӣ дошта, начандон дуртар аз шаҳри Хуҷанд воқеъ гардидааст. Тадқиқотҳо нишон доданд, ки ҳангоми сохтмони корхона дар базаи кони мазкур имконият ҳаст, ки усули истеҳсоли метал бе истифода аз кокс ба роҳ монда шавад.
Аввалин корхонаҳои металлургияи ранга дар Тоҷикистон солҳои 30-юми асри гузашта сохта шуданд. Дар ин корхонаҳои маъдани кӯҳӣ истихроҷи сурбу рӯҳ, мису молибден, волфраму флюорит, сурмаю симоб ба роҳ монда шуда, консентрати онҳо ба корхонаҳои металлургии Урал, Қазоқистон, Сибир, Ӯзбекистон ва Қирғизистон фиристода мешуданд. Марказҳои асосии истихроҷи металлҳои ранга дар қисмати Шимолӣ ва Марказии мамлакат — дар Адрасмон, Анзоб, Исфара, Майхура, Консой, Истиқлол, Зарнисор, Ҷилав, Панҷакент мавҷуд мебошанд.
Конҳои металлҳои рангаи Тоҷикистон дар ҷойҳои душворгузари кӯҳ воқеъ гаштаанд ва хусусияти комплексӣ доранд. Дар водии Зарафшон яке аз корхонаҳои калони коркарди сурмаю симоб — комбинати Анзоб вуҷуд дорад ва маҳсулоти он ба шакли консентрат ба заводи металлургии Ҳайдаркон (Ҷумҳурии Қирғизистон) фиристода мешавад. Танҳо дар шаш кони сурмаи водии Зарафшон 80 фоизи захираи сурмаи Осиёи Марказӣ маҳфуз аст.
Корхонаи муштараки истеҳсоли тиллои «Зарафшон» сол аз сол ҳаҷми маҳсулотро зиёд намуда истодааст. Ин корхона дар базаи конҳои Тарор, Ҷилав ва Ғиждарва истеҳсоли тиллои холисро ба роҳ мондааст. Тоҷикистон аз рӯи захираҳои нуқра дар ҷаҳон ҷои сеюмро мегирад. Аз рӯи нақшаи пешбинишуда дар базаи Кони Мансур бо назардошти талаботи бозори ҷаҳонӣ ба нуқра сохтмони корхонаи бузург дар назар дода шудааст.
Корхонаи асосии металлургияи рангаи ҷумҳурӣ Заводи алюминии тоҷик мебошад. Завод дар шаҳри Турсунзода ҷойгир шудааст. Соли 1975 дар завод аввалин металл гудохта шуд. Заводи алюминий яке аз корхонаҳои калонтарини ҷаҳон буда (12 корпус дорад), аз гуфти мутахассисон ба вазъи экологии ноҳияҳои атроф таъсири манфӣ намерасонад. Зиёда аз 90 фоизи маҳсулоти корхона навъи аъло аст. Корхона бо қувваи барқии арзони нерӯгоҳи барқии обии Норак кор мекунад. Алҳол ашёи хомро барои корхона аз дигар кишварҳо бо нархи аз 300 то 350 доллар аз як тонна меоранд. Баъди аз худ шудани кони нефелину сиенити Турпӣ (ноҳияи Рашт) завод бо ашёи хоми маҳаллӣ таъмин мегардад.
САНОАТИ МЕТАЛЛУРГИЯИ СИЁҲИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН.
Саноати металлургӣ ба соҳаҳои металлургияи сиёҳ ва металлургияи ранга ҷудо мешавад. Сехҳои металургияи сиёҳ дар заводҳои «Тоҷиктекстилмаш», «Торгмаш», «Таджикгидроагрегат», (ҶШСК «Ҳумо») заводи арматурии ш. Душанбе, «қисмҳои эҳтиётии автомобил» – и шаҳри Конибодом (ҶСШК Бодом), комбинати «Абрешим» (Хуҷанд) мавҷуданд.
Саноати металлургияи рангаи Ҷумҳурии Тоҷикистон.
Корхонаҳои металлургияи ранга (ғайр аз истеҳсоли алюминий) фақат зинаи истихроҷкунии маъдан, майдакунӣ ва пурбаҳрагардонии маъдан вуҷуд дорад. Маҳсулоти асосӣ – консентрати (ордаи) металҳои ранга мебошад. Консентрат то замони Истиқлол ба корхонаҳои металлургияи рангаи Ўзбекистон, Қазоқистон, Қирғизистон ва ғайра фиристода мешуданд. Дар заводҳои металлургӣ аз ин консентрат ғайр аз металлҳои ранга, металлҳои камёб ва қиматбаҳо низ ҷудо карда мешаванд. Алҳол дар корхонахҳои металлургияи ранга: рўҳ, симоб, қурғошим, сурма, волфрам, селистин ва ба тарзи иловаги висмут, мис, қадмий, нуқра, молибден, қалъагӣ ва дигар металлҳои нодир ва пароканда истеҳсол карда мешаванд.
Ҷайлоев Ҷамшед Ҳусейнович - номзади илмҳои техникӣ, ходими пешбари илмии озмоишгоҳи “Маводҳои ба коррозия устувор”-и Институти кимиёи ба номи В.И. Никитини АМИТ
Худойбердизода Саидмири Убайдулло номзади илмҳои техникӣ, ходими пешбари илмии озмоишгоҳи “Маводҳои ба коррозия устувор”-и Институти кимиёи ба номи В.И. Никитини АМИТ
1. Нозирӣ Хусрав - Сафири Фавқулода ва Мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Давлати Кувайт
2. Зубайдзода Зубайдулло - Сафири Фавқулода ва Мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Салтанати Умон
3. Ҷунайдулло Ҳамро - муовини Фармондеҳи Қӯшунҳои сарҳадии КДАМ
4. Бобозода Хуршед - муовини якуми раиси Кумитаи давлатии идораи замин ва геодезӣ
5. Соҳибзода Барно - муовини раиси Кумитаи телевизион ва радио
6. Шарифзода Алӣ - директори Муассисаи давлатии телевизиони Варзиш
7. Каримзода Ҳақназар - директори Муассисаи давлатии Академияи воситаҳои ахбори оммаи Тоҷикистон
8. Мирзозода Парвон - директори Муассисаи давлатии Институти давлат ва ҳуқуқи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон
9. Маҳмадизода Нозим - директори Муассисаи давлатии Институти фалсафа ва сиёсатшиносии ба номи А.Баҳоваддинови Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон
10. Аслонзода Олимшо - муовини сардори Хадамоти назорати давлатии бехатарии корҳо дар саноат ва соҳаи кӯҳкорӣ
11. Абдулхолиқзода Лутфия Абдулхолиқ - директори Муассисаи давлатии Китобхонаи миллӣ
12. Ташрифзода Собир Сиҷоат - директори Муассисаи давлатии Варзишгоҳи миллӣ
Ҳамгироии илмии Донишкадаи иқтисод ва савдои Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанд бо Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар шароити муосир ҳамчун яке аз самтҳои муҳими рушди илму маориф арзёбӣ мегардад. Дар доираи чунин ҳамкориҳои судма
Ҳамгироии илмии Донишкадаи иқтисод ва савдои Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанд бо Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар шароити муосир ҳамчун яке аз самтҳои муҳими рушди илму маориф арзёбӣ мегардад. Дар доираи чунин ҳамкориҳои судманд, дар толори маҷлисгоҳи Муассисаи давлатии Маҷмааи фарҳангию таърихии “Қалъаи Хуҷанд” конфронси байналмилалии илмию амалӣ бахшида ба “Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф” баргузор гардид. Ҳамзамон, чорабинӣ ба дастгирии ташаббусҳои ҷаҳонии Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, дар самти ҳифзи пиряхҳо ва захираҳои обӣ равона гардида, таҳти унвони “Захираҳои обӣ ҳамчун омили рақобатпазирии иқтисодии Тоҷикистон дар бозори минтақавӣ ва ҷаҳонӣ” доир шуд.
Дар кори конфронс олимону муҳаққиқон, омӯзгорон, намояндагони муассисаҳои илмӣ ва коршиносони соҳа аз дохил ва хориҷи кишвар иштирок намуда, масъалаҳои муҳими истифодаи оқилонаи захираҳои обӣ, таъсири тағйирёбии иқлим ба пиряхҳо, инчунин роҳҳои баланд бардоштани рақобатпазирии иқтисод тавассути идоракунии самараноки захираҳои табииро мавриди баррасӣ қарор доданд.
Дар ҷараёни конфронс Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт бо маърӯзаи пурмуҳтаво баромад намуда, аҳамияти стратегӣ доштани захираҳои обиро барои рушди устувори иқтисоди миллӣ, таҳкими мавқеи Тоҷикистон дар бозори минтақавӣ ва ҷаҳонӣ, инчунин зарурати тавсеаи таҳқиқоти илмӣ дар ин самт махсус таъкид намуд.
Ҳамзамон, саҳми директори ДИС ДДТТ, дотсент Ҷалилзода А.А. дар таҳкими ҳамкориҳои судманд бо Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон назаррас арзёбӣ гардид. Бо ташаббус ва роҳбарии ӯ робитаҳои илмӣ-тадқиқотӣ густариш ёфта, барои баргузории чунин чорабиниҳои сатҳи баланд ва ҷалби олимони ватаниву хориҷӣ шароити мусоид фароҳам оварда шудааст.
Қайд гардид, ки густариши ҳамгироии илмӣ метавонад ба омодасозии мутахассисони баландихтисос, рушди иқтидори илмӣ ва татбиқи натиҷаҳои таҳқиқот дар иқтисоди миллӣ мусоидат намояд. Ин гуна конфронсҳо на танҳо мубодилаи таҷриба ва афкорро таъмин мекунанд, балки заминаи боэътимод барои татбиқи стратегияҳои миллӣ дар самти рушди устувор ва ҳифзи муҳити зист фароҳам меоранд.
Ҳамгироии илмии Донишкадаи иқтисод ва савдои Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанд бо Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар шароити муосир ҳамчун яке аз самтҳои муҳими рушди илму маориф арзёбӣ мегардад. Дар доираи чунин ҳамкориҳои судма
Ҳамгироии илмии Донишкадаи иқтисод ва савдои Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанд бо Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар шароити муосир ҳамчун яке аз самтҳои муҳими рушди илму маориф арзёбӣ мегардад. Дар доираи чунин ҳамкориҳои судманд, дар толори маҷлисгоҳи Муассисаи давлатии Маҷмааи фарҳангию таърихии “Қалъаи Хуҷанд” конфронси байналмилалии илмию амалӣ бахшида ба “Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф” баргузор гардид. Ҳамзамон, чорабинӣ ба дастгирии ташаббусҳои ҷаҳонии Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, дар самти ҳифзи пиряхҳо ва захираҳои обӣ равона гардида, таҳти унвони “Захираҳои обӣ ҳамчун омили рақобатпазирии иқтисодии Тоҷикистон дар бозори минтақавӣ ва ҷаҳонӣ” доир шуд.
Дар кори конфронс олимону муҳаққиқон, омӯзгорон, намояндагони муассисаҳои илмӣ ва коршиносони соҳа аз дохил ва хориҷи кишвар иштирок намуда, масъалаҳои муҳими истифодаи оқилонаи захираҳои обӣ, таъсири тағйирёбии иқлим ба пиряхҳо, инчунин роҳҳои баланд бардоштани рақобатпазирии иқтисод тавассути идоракунии самараноки захираҳои табииро мавриди баррасӣ қарор доданд.
Дар ҷараёни конфронс Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт бо маърӯзаи пурмуҳтаво баромад намуда, аҳамияти стратегӣ доштани захираҳои обиро барои рушди устувори иқтисоди миллӣ, таҳкими мавқеи Тоҷикистон дар бозори минтақавӣ ва ҷаҳонӣ, инчунин зарурати тавсеаи таҳқиқоти илмӣ дар ин самт махсус таъкид намуд.
Ҳамзамон, саҳми директори ДИС ДДТТ, дотсент Ҷалилзода А.А. дар таҳкими ҳамкориҳои судманд бо Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон назаррас арзёбӣ гардид. Бо ташаббус ва роҳбарии ӯ робитаҳои илмӣ-тадқиқотӣ густариш ёфта, барои баргузории чунин чорабиниҳои сатҳи баланд ва ҷалби олимони ватаниву хориҷӣ шароити мусоид фароҳам оварда шудааст.
Қайд гардид, ки густариши ҳамгироии илмӣ метавонад ба омодасозии мутахассисони баландихтисос, рушди иқтидори илмӣ ва татбиқи натиҷаҳои таҳқиқот дар иқтисоди миллӣ мусоидат намояд. Ин гуна конфронсҳо на танҳо мубодилаи таҷриба ва афкорро таъмин мекунанд, балки заминаи боэътимод барои татбиқи стратегияҳои миллӣ дар самти рушди устувор ва ҳифзи муҳити зист фароҳам меоранд.
Аз ҷониби кормандони Институти зоология ва паразитологияи ба номи Е.Н. Павловскийи АМИТ (ходимони калони илмӣ Ҳакимов Ф.Р., Назарова Ш.Д. Хайров Х.С. ва ходими илмӣ Қадамов А.С.) дар даҳаи дуюми моҳи апрели соли ҷорӣ ҷиҳати муайян намудани ҳолати кунунии популятсияи ду намуди ҳашароти зараррасон - гамбуски лалмӣ ва малахи марокашӣ дар ноҳияи Данғара Кӯлоб ва Восеи вилояти Хатлон таҳқиқоти илмӣ гузаронида шуд.
Ҳамзамон кормандони илмии Институт дар кори ситоди ҷумҳуриявии Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба паҳншавии ҳашароти зараррасон дар ноҳияҳои ҷануби мамлакат, ки бо иштироки муовини вазири кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва намояндагони ташкилоту муассисаҳои марбута баргузор гардид, ширкат варзиданд.
Зимни таҳқиқот муайян карда шуд, ки солҳои охир дар даштҳо, талу теппаҳо ва чарогоҳҳои наздикӯҳӣ ба таври васеъ паҳншавии зараррасонҳои кишоварзӣ, аз қабили гамбуски лалмӣ ва малахи марокашӣ ба мушоҳида мерасад.
Дар ҳудуди заминҳои ноҳияҳои Данғара, Кӯлоб ва Восеъ гамбуски лалмӣ бештар дар баландиҳои 684-820 м аз сатҳи баҳр вомехӯрад. Муқаррар карда шуд, ки гамбуск дар зери хок дар чуқурии 3-10 см умр ба сар бурда, аз решаи растаниҳои алафӣ ғизо мегирад ва бештар кирмакҳои синни дуюми инкишоф зарар мерасонанд. Муайян карда шуд, ки дар ин давра ин намуд дар ҳолати кирминагӣ қарор дорад ва давраи ҳаётии зерихокиро аз сар мегузаронад.
Зимни баҳисобгирии шумора, дар ҳар як метри мурабаъ аз 11 то 17 адад кирмаки он дар чуқурии то 10 см ба қайд гирифта шуд. Кирмакҳо дар заминҳои кишоварзии обёришаванда ба қайд гирифта нашуд. Тибқи маълумоти мутахассисони маҳаллӣ, паҳншавии зиёди он дар заминҳои наздикӯҳии деҳаи Пахтакори ҷамоати деҳоти Худоёр Раҷабов, ҷамоати Тугарак, Бобоғозиён ва деҳаи Чордараи ноҳияи Восеъ ба мушоҳида мерасад. Масоҳати заминҳои аз ин намуди ҳашарот зарардида дар ҳудуди ба таҳқиқ фарогирифташуда аз се як њиссаро ташкил медиҳад.
Давраи пурраи инкишофи ин зараррасон вобаста ба макони сукунат 3-5 солро дар бар мегирад. Фардҳои болиғ аз ҳисоби растаниҳои гуногуни алафӣ ва барги растаниҳои дарахтӣ ғизо гирифта, зараррасони ҷиддӣ ба шумор намераванд. Вобаста ба миқдори зиёди боришоти солона ва нашъунамои хуби растаниҳои алафӣ дар талу теппаҳо ва чарогоҳҳо боиси авҷ гирифтани марҳилаи иникшофи кирмакии гамбуски лалмӣ мегардад.
Бояд қайд намуд, ки бинобар тулонӣ будани инкишофи марҳилаи кирмакӣ дар давоми 5-10 сол вобаста ба шароити обу ҳавои солона анбуҳшавии кирмакҳои гамбуски лалмӣ ва ё авҷи зараррасонии ин намуди ҳашарот ба амал меояд.Ҳангоми мушоҳидаҳо маълум карда шуд, ки кирмакҳои ин зараррасон, ки дар чуқурии на он қадар зиёд қарор доранд аз ҷониби душманони табиии онҳо, аз ҷумла майна ва зоғ нобуд карда мешаванд.
Дар охири мавсими тирамоҳ шудгори заминҳои лалмӣ, инчунин дар мавсими баҳор коркарди замин бо истифодаи маҳлули йод (дар 10 литр об 10 – 15 қатра йод) дар мубориза бар зидди кирмакҳои ин зараррасон хеле самаранок мебошад. Истифодаи домҳои барқӣ (шабона) ва ҷамъоварии фардҳои болиғ (гамбуск) тавассути домхалтаҳо дар давраи авҷи парвоз яке аз роҳҳои мубориза бар зидди ин зараррасон ба шумор меравад.
Паҳншавии малахи марокашӣ бошад бештар дар мавзеи Хушдилони ноҳияи Данғара ба қайд гирифта шуд. Муайян карда шуд, ки паҳншавии он дар минтақаҳои алоҳида дар ҳар як метри мураббаъ аз 100 то ба 1453 адад мерасад.
Намояндаи оилаи малахҳо метавонанд дар ҳолати яктогӣ ва якҷоя бо ҳам умр ба сар баранд. Ҳангоми шароити мусоид (ҳавои гарм, намии баланд ва дигар омилҳо), шумораи баъзе намуди малахҳо (бештар галлагӣ) дар дашту биёбонҳо, заминҳои наздикӯҳӣ, кӯҳҳо, ҷангалҳо ва заминҳои кишоварзӣ босуръат зиёд гардида, зичии онҳо дар 1 м2 ба садҳо ва ҳазорҳо адад расида, зараррасонии онҳо бештар ба қайд гирифта мешавад. Вобаста ба давраҳои инкишоф дар ҳар як метри мураббаъ аз бист то ҳазорҳо адад вомехӯранд.
Дар ин ҳолат галаи малахҳо метавонад якчанд гектарро ишғод намоянд ва инчунин дар ҳолати болиғӣ ба шумораи зиёд парвоз намуда, ба зироатҳои кишоварзӣ ва чарогоҳҳо зарари ҷиддӣ расонанд. Як тӯдаи малах қодираст, ки дар як рӯз хуроке, ки то ҳазорон одам истеъмол мекунад, нобуд созад. Дар солҳои авҷи афзоиш талафот аз зараррасонии онҳо то ба даҳҳо миллион долар мерасад. Аз ин рӯ, мубориза бар зидди малах усулҳои саривақтӣ ва муассирро талаб мекунад.
Маҳз паҳншавии малахи марокашӣ, пруси итолиёвӣ ва баъзе намудҳои ғайригаллагӣ бештар дар минтақаҳои ҷанубу ғарбӣ, марказӣ ва шимолии Тоҷикистон ба мушоҳида мерасад.
Бояд қайд намуд, ки бар зидди ин намуди ҳашароти зараррасон, ки солҳои охир шумораи зиёди он ба қайд гирифта мешавад, дар мавзеъҳои гуногун истифодаи заҳрхимикатҳо анҷом дода мешавад.
Инчунин аз соли 2024 то инҷониб дар якчанд ноҳияи ҷумҳурӣ аз ҷумла ноҳияи Хуросон, Турсунзода ва Зафаробод бо истифода аз микромаводи Новакрид, ки таркибаш аз барангезандаи Metarhizium acridum иборат аст муборизаи биологӣ низ ба роҳ монда шудааст.
Имрӯз, 22 апрел дар толори Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бо мақсади иҷрои “Барномаи давлатии тайёр кардани кадрҳои сатҳи баланди илмӣ барои солҳои 2021-2030” вохурии президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт бо кормандони бе унвони илмӣ баргузор гардид.
Зимни вохурӣ қайд гардид, ки дар сиёсати илмпарваронаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба масъалаи тайёр кардани кадрҳои сатҳи баланди илмӣ дар муассисаҳои илмӣ-таҳқиқотӣ ва таҳсилоти олӣ диққати махсус равона гардидааст.
Дар ин замина, “Барномаи давлатии тайёр кардани кадрҳои сатҳи баланди илмӣ барои солҳои 2021-2030” аз ҷониби Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид. Дар вохурӣ зикр гардид, ки Барномаи мазкур баҳри баланд бардоштани қобилияти зеҳниву таҳлилии насли нави илмӣ, тайёр кардани кадрҳои сатҳи баланди илмӣ ва ба талаботи бозори хизматрасониҳои илмиву таҳсилотӣ мутобиқ намудани онҳо таҳия карда шудааст.
Таъкид гардид, ки Барнома дар асоси принсипҳо ва талаботе, ки дар Стратегияи миллии рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030 доир ба дурнамои рушди дарозмуҳлати низоми илму маорифи ҷумҳурӣ мустаҳкам шудааст, таҳия гардидааст. Дар он пеш аз ҳама ба принсипҳои тарбияи васеи кадрҳои илмӣ, ки рақобатпазирии иқтисодиёти кишварро таъмин менамояд, ба низоми тайёр намудани кадрҳои илмии рақобатпазир дар бозори меҳнат, бунёди иқтидори инноватсионии рушди илм, ташаккулёбии дониш ва малакаи зарурӣ ҷиҳати рушди устувор мусоидат менамояд, афзалият дода шудааст.
Қайд гардид, ки тайёр кардани кадрҳои сатҳи баланди илмӣ дар самтҳои илмҳои табиатшиносӣ, дақиқ, техникӣ, тиббӣ, кишоварзӣ, гуманитарӣ ва ҷамъиятшиносӣ дар Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академияҳои соҳавӣ, муассисаҳои илмию таҳқиқотии тобеи вазорату идораҳо, муассисаҳои таҳсилоти олии касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон амалӣ карда мешавад.
Бояд гуфт, ки тарбияи олимони ҷавон, инкишофи қобилияти эҷодӣ, ташаккули тафаккури илмию техникӣ, рушди зеҳнӣ ва ҷалб намудани онҳо ба фаъолияти илмию таҳқиқотӣ яке аз самтҳои афзалиятнок дар сиёсати иҷтимоии давлат ба ҳисоб меравад.
Ҳамзамон зимни вохурӣ ба кормандоне, ки то ҳол рисолаи номзадии худро ҳимоя накардаанд, аз ҷониби масъулин тавсияҳои мушаххас ва роҳнамоӣ ҷиҳати суръат бахшидан ба раванди таҳия ва ҳимояи рисола пешниҳод гардида, таъкид шуд, ки истифодаи самараноки имкониятҳои мавҷуда ва риояи муҳлатҳои муқарраргардида аз омилҳои муҳими ноил шудан ба натиҷаҳои назаррас маҳсуб меёбад.
Қайд гардид, ки дар соли 2026 71 нафар аз ҷониби кормандони илмии муассисаҳои илмӣ-таҳқиқотӣ рисолаҳои номзадӣ ва докторияшонро ҳимоя менамоянд. Дар робита ба ин нафароне, ки дар ин сол ҳимоя мекунанд аз ҷониби Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дастгирӣ меёбанд.
Имрӯз, 21 апрел дар толори Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ба муносибати Рӯзи пойтахти Ҷумҳурии Тоҷикистон – шаҳри Душанбе Конференсияи илмию амалӣ дар мавзуи “Душанбе – ойинаи миллат соҳибтамаддуни тоҷик” баргузор гардид.
Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт дар сухани ифтитоҳии хеш иброз дошт, ки шаҳри Душанбе ҳамчун пойтахти Ҷумҳурии Тоҷикистон, дар тӯли даҳсолаҳои охир на танҳо маркази сиёсиву маъмурии кишвар, балки ба як меҳвари муҳими илму маърифат, фарҳанг ва баргузории чорабиниҳои сатҳи баланди миллӣ ва байналмилалӣ табдил ёфтааст. Рушди босуръати инфрасохтор, таъсиси муассисаҳои илмиву таълимӣ, густариши ҳамкориҳои байналмилалӣ ва ташкили форуму ҳамоишҳои бонуфуз мақоми шаҳри Душанберо дар арсаи байналмилалӣ ба таври назаррас таҳким бахшидааст.
Қайд гардид, ки дар заминаи сиёсати хирадмандонаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва бо иқдомҳои наҷиби Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ пойтахт ҳамчун маркази мутамаркази неруи зеҳнӣ ва илмии кишвар рушд намуда, шароити мусоид барои таҳқиқоти илмӣ, инноватсия ва татбиқи дастовардҳои навтарини технологияро фароҳам овардааст. Имрӯз шаҳри Душанбе макони фаъолияти муассисаҳои бонуфузи илмӣ, донишгоҳҳои пешрафта ва марказҳои таҳқиқотии гуногунсоҳа мебошад, ки дар онҳо садҳо олимону муҳаққиқон ба корҳои илмию таҳқиқотӣ машғул мебошанд.
Гуфта шуд, ки яке аз омилҳои асосии табдил ёфтани шаҳри Душанбе ба маркази илму маърифат, рушди низоми таҳсилоти олӣ ва баъдидипломӣ мебошад. Дар ин замина донишгоҳҳо ва пажуҳишгоҳҳои пойтахт бо истифода аз таҷрибаи ҷаҳонӣ ва технологияҳои муосир, мутахассисони баландихтисосро дар соҳаҳои гуногун омода менамоянд. Ин раванд боиси афзоиши неруи инсонӣ ва тақвияти иқтидори илмии кишвар гардидааст. Ҳамзамон, иштироки фаъолонаи донишҷӯён ва олимони ҷавон дар барномаҳои байналмилалӣ ва ҳамкориҳои илмӣ, сатҳи донишу малакаи онҳоро боло бурда, имкониятҳои навро барои рушди минбаъда фароҳам месозад.
Метавон таъкид намуд, ки шаҳри Душанбе ҳамчун маркази рушди илми ватанӣ ва муаррифгари ин илм дар арсаи байналмилалӣ баромад намуда, нақши илму олимон дар муаррифии пойтахтамон ва муаррифии илми тоҷик аз ҷониби ин шаҳр дар арсаи байналмилалӣ дар мисоли Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ва муассисаҳои таҳсилоти олии касбии пойтахт пайваста меафзояд.
Зикр гардид, ки Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ва дигар муассисаҳои илмӣ дар шаҳри Душанбе ҳамчун марказҳои калидии таҳқиқотӣ амал мекунанд. Дар ин муассисаҳо масъалаҳои муҳими иқтисодӣ, иҷтимоӣ, экологӣ ва технологӣ мавриди омӯзиш қарор гирифта, натиҷаҳои онҳо барои пешрафти устувори кишвар истифода мешаванд. Тадқиқотҳои илмӣ дар самтҳои энергетика, геология, технологияҳои иттилоотӣ, тиб ва дигар соҳаҳо нишон медиҳанд, ки Душанбе воқеан ба маркази муҳими истеҳсоли дониш табдил ёфтааст.
Таъкид гардид, ки имрӯзҳо шаҳри Душанбе ҳамчунин ба майдони баргузории чорабиниҳои муҳими байналмилалӣ табдил ёфтааст. Аз ҷумла, форумҳои сатҳи ҷаҳонӣ, конфронсҳои илмӣ ва иқтисодӣ, вохӯриҳои сатҳи олӣ ва дигар ҳамоишҳо, ки дар пойтахт баргузор мегарданд, нуфузи Ҷумҳурии Тоҷикистонро дар ҷомеаи ҷаҳонӣ тақвият мебахшанд. Ин раванд нишон медиҳад, ки пойтахт дорои имкониятҳои зарурӣ барои қабули меҳмонони сатҳи баланд ва ташкили чорабиниҳои бузург мебошад.
Дар идома як зумра аз олимону муҳаққиқон ва магистрантону докторантон бо маърузаҳо ва порчаҳои шеърӣ доир ба таърих, дастовардҳои муосир ва нақши шаҳри Душанбе дар рушди давлатдории миллӣ ва фарҳанги миллӣ баромад намуданд.
Дар фарҷом як зумра аз кормандон бо Ифтихорномаи Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон қадрдонӣ гардида, ҳамзамон як зумра аз олимони ҷавон барандаи ҷоизаҳои Раиси шаҳри Душанбе гардиданд.
#Маҳфил. БАХШИДА БА 60 - СОЛАГИИ ФАЪОЛИЯТИ ИЛМӢ ВА ЭҶОДИИ ПРОФЕССОР ШОҲЗАМОН РАҲМОН
Имрӯз, 17 апрел дар толори Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон маҳфили илмӣ-адабӣ “Хирад”- и Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон баргузор гардид. Маҳфили навбатӣ ба 60 - солагии фаъолияти илмӣ ва эҷодии профессор Шоҳзамон Раҳмон бахшида шуд. Ба кори маҳфил ноиби президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Саломиён Муҳаммаддовуд ҳусни оғоз бахшид.
Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт дар сухани ифтитоҳии хеш иброз дошт, ки саҳми профессор Шоҳзамон Раҳмон дар рушди илми муосири тоҷик, махсусан дар самтҳои таҳқиқоти бунёдӣ ва тарбияи кадрҳои баландихтисоси илмӣ, назаррас буда, фаъолияти чандинсолаи ӯ намунаи ибрат барои насли ҷавони муҳаққиқон мебошад.
Зикр гардид, ки чунин маҳфилҳои илмӣ-адабӣ на танҳо барои арҷгузорӣ ба хидматҳои олимони варзида, балки барои густариши робитаи илмӣ, табодули таҷриба ва боло бурдани фарҳанги илмӣ дар ҷомеа аҳамияти муҳим доранд.
Дар идомаи маҳфил як зумра аз олимону муҳаққиқон баромад намуда, саҳми профессор Шоҳзамон Раҳмонро дар рушди соҳаҳои мухталифи илм мавриди таҳлил қарор дода, дастовардҳои илмӣ ва фаъолияти пурсамари ӯро баланд арзёбӣ намуданд. Дар суханрониҳо таъкид гардид, ки корҳои илмии мавсуф дар таҳкими мактабҳои илмӣ, густариши пажуҳишҳои бунёдӣ ва тарбияи мутахассисони ҷавон нақши муассир гузоштаанд.
ГУЛЗОДА МАҲМАДШОҲ ҚУРБОНАЛӢ – БО ҶОИЗАИ АМИТ БА НОМИ АКАДЕМИК ҲАМИД МАНСУРОВ ДАР СОҲАИ ИЛМҲОИ ТИББӢ ВА ФАРМАТСЕВТӢ САРФАРОЗ ГАРДИД
Дар ҳошияи Рӯзи илмӣ тоҷик Гулзода Маҳмадшоҳ Қурбоналӣ бо ҷоизаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ба номи академик Ҳамид Мансуров дар соҳаи илмҳои тиббӣ ва фарматсевтӣ сарфароз гардонида шуд.
Имрӯз дар вазъияти тантанавӣ аз ҷониби ноиби президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Ибодзода Саидмуқим Тиллохӯҷа дипломи ҷоизаи мазкур ба Гулзода Маҳмадшоҳ Қурбоналӣ супорида шуд.
Қайд гардид, ки чунин қадрдониҳо на танҳо нишонаи эътирофи заҳмати олимон мебошанд, балки барои таҳкими минбаъдаи фаъолияти илмӣ, густариши таҳқиқоти бунёдӣ ва татбиқии соҳавӣ ва ҷалби бештари ҷавонон ба корҳои илмӣ заминаи мусоид фароҳам меоранд.
