Наврӯз яке аз қадимтарин ҷашнҳои тамаддуни инсонӣ ба ҳисоб меравад, ки решаҳои он ба давраҳои хеле бостон, махсусан ба анъанаҳои халқҳои эронитабор бармегардад. Ин ҷашн, ки оғози соли нави шамсӣ ва фарорасии баҳорро таҷассум мекунад, дар бисёр кишварҳои минтақаи Шарқи Наздик бо шукӯҳу шаҳомати хос таҷлил мегардад. Наврӯз на танҳо як маросими фарҳангӣ, балки рамзи эҳёи табиат, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамбастагии мардумони минтақа мебошад.
Тибқи маълумоти таърихӣ, Наврӯз таърихи зиёда аз се ҳазор сол дорад. Бисёре аз муҳаққиқон пайдоиши онро ба давраи тамаддуни қадимаи эронӣ нисбат медиҳанд. Дар осори адабӣ ва таърихӣ, аз ҷумла дар асарҳои муаррихон ва шоирони классик, Наврӯз ҳамчун ҷашни бузурги мардумӣ ёдовар мешавад. Дар гузашта подшоҳон ва аҳли дарбор ин рӯзро бо маросимҳои бошукӯҳ таҷлил мекарданд.
Дар минтақаи Шарқи Наздик Наврӯз дар як қатор кишварҳо, аз ҷумла Эрон, Афғонистон, Туркия, Ироқ ва қисман дар Сурия таҷлил мешавад. Дар ҳар як кишвар ҷашн бо унсурҳои миллӣ ва фарҳангии худ рангу тобиши махсус дорад.
Дар Эрон Наврӯз муҳимтарин ҷашни миллӣ ба ҳисоб меравад. Одамон пеш аз фаро расидани ҷашн хонаҳоро тоза мекунанд, либосҳои нав мепӯшанд ва дастархони анъанавии «Ҳафтсин»-ро меороянд. Ин дастархон аз ҳафт унсури рамзӣ иборат буда, ҳар яке маънои муайян дорад: сабза — рамзи ҳаёт, себ — рамзи саломатӣ, сир — рамзи муҳофизат ва ғайра.
Дар Ироқ, махсусан дар байни курдҳо, Наврӯз ҳамчун рамзи озодӣ ва ҳувияти миллӣ таҷлил мешавад. Дар ин рӯз мардум дар кӯҳҳо ҷамъ омада, оташ меафрӯзанд, суруд мехонанд ва рақсҳои анъанавӣ иҷро мекунанд.
Дар Туркия Наврӯз асосан дар байни мардумони курд ва дигар халқҳои минтақаи Анатолия ҷашн гирифта мешавад. Маросимҳои оташпаракӣ, мусиқӣ ва рақси мардумӣ аз унсурҳои асосии ҷашн мебошанд.
Дар Афғонистон низ Наврӯз яке аз идҳои муҳими миллӣ ба шумор меравад. Дар шаҳри Мазори Шариф маросими машҳури «Иди Наврӯз» баргузор мегардад, ки ҳазорон нафарро гирд меорад.
Наврӯз на танҳо ҷашни баҳор, балки рамзи сулҳ, дӯстӣ ва ҳамзистии фарҳангҳо мебошад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ ин ҷашн ба як падидаи фарҳангии фаромиллӣ табдил ёфтааст, ки мардумони гуногунро ба ҳам меорад. Наврӯз инчунин дар таҳкими арзишҳои оилавӣ, эҳтироми табиат ва эҳёи анъанаҳои миллӣ нақши муҳим мебозад.
Бо дарназардошти аҳамияти бузурги фарҳангӣ ва таърихии он, Наврӯз аз ҷониби СММ ҳамчун мероси фарҳангии ғайримоддии инсоният эътироф гардид. Ин иқдом нишон медиҳад, ки Наврӯз аз доираи як минтақа берун рафта, ба арзиши умумибашарӣ табдил ёфтааст.
Дар маҷмуъ, Наврӯз яке аз муҳимтарин ҷашнҳои фарҳангии мардумони тоҷик буда барои Шарқи Наздик низ аҳамияти хоса дорад. Он бо таърихи бостонии худ, расму ойинҳои гуногун ва арзишҳои инсонпарваронааш дар ташаккули ҳувияти фарҳангии миллатҳои минтақа саҳми назаррас мегузорад. Имрӯз Наврӯз на танҳо рамзи фарорасии баҳор, балки нишонаи сулҳ, ҳамбастагӣ ва эҳёи анъанаҳои миллӣ дар байни халқҳои гуногун ба ҳисоб меравад.
Зиёев Субҳиддин Насриевич – номзади илмҳои филология, ходими пешбари илмии шуъбаи Аврупои Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон
