Мақолаи президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт бо ҳамин унвон дар Нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон рӯзномаи "Ҷумҳурият" ба нашр расид.

7 январи соли 2026 № 3 (25 370)

6 январи соли 2026 дар маҷлисгоҳи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон маҷлиси солонаи Шуъбаи илмҳои физикаву математика, химия, геология ва техникии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бо иштироки аъзои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, роҳбарони муассисаҳои илмию тадқиқотии АМИТ доир гардид, ки дар он гузориши ноиби президенти АМИТ Амонзода И.Т. оид ба натиҷаҳои асосии фаъолияти илмӣ ва илмиву ташкилии Шуъбаи илмҳои физикаву математика, химия, геология ва техникии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар соли 2025 ва вазифаҳо барои соли 2026 мавриди баррасӣ, муҳокима ва тасдиқ қарор гирифт.

Дар гузориш аз ҷумла, зикр карда шуд, ки Шуъбаи илмҳои физикаву математика, химия, геология ва техникии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон фаъолияти илмӣ ва илмиву ташкилии худро дар соли 2025 тибқи дастуру супоришҳои Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон, ҳамчунин аз ҷониби Президиуми Академияи миллии илмҳо гузошта шудаанд дар доираи амалисозии Стратегияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаҳои илм, технология ва инноватсия барои давраи то соли 2030, инчунин тибқи самтҳои афзалиятноки илмҳои дақиқ, табиатшиносӣ, техникӣ дар соли 2025 ба роҳ монда, нерӯи илмиро барои тараққӣ додани тадқиқоти илмии бунёдӣ ва амалӣ, ҳамоҳангсозии корҳои илмию тадқиқотии академӣ, соҳавӣ ва муассисаҳои таҳсилоти олӣ, амалӣ намудани сиёсати илмию техникӣ, таҳлили рушди иҷтимоиву иқтисодӣ ва илмиву технологии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва таҳияи тавсияҳои дахлдор, омӯзиши дастовардҳои илм ва техноло¬гияи ҷаҳонӣ, мусоидат ба истифодаи ин дастовардҳо дар рушди иқтисодӣ ва иҷтимоии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва муайян кардану дастгирӣ намудани муҳаққиқони ҷавони лаёқатманд, мусоидат ба рушди эҷодии олимони ҷавон, тарбияи кадрҳои илмии тахассуси олӣ равона кард ва дар ин муддат ба натиҷаҳои назаррас ноил гардид.

Дар соли 2025 олимони Шуъбаи илмҳои физикаву математика, химия, геология ва техникии Академияи миллии илмҳо тадқиқотро аз рӯйи 34 мавзӯъ идома дода, натиҷаҳои назаррас ба даст оварданд.

Аз рӯйи натиҷаҳои илмии бадастомада дар давраи ҳисоботӣ аз ҷониби кормандони муассисаҳои илмии АМИТ зиёда аз 2270 кори илмӣ, аз ҷумла беш аз 30 китобу монография, маҷмӯаҳои илмӣ, брошюра, тавсиянома, 2220 мақолаҳои илмӣ ва илмию оммавӣ, аз онҳо 140- мақолаҳои Scopus; 182 – мақолаҳо дар маҷалаҳои тақризшавандаи КОА ФР; 353 - дар маҷалаҳои тақризшавандаи КОА ҶТ; 333 – мақолаҳо дар РИНС; 148 – мақолаҳо дар дигар маҷалаҳои ғайри тақризшавандаи КОА; 410 - мақолаҳои илмӣ-оммавӣ; 317 - фишурдаи баромадҳо дар конференсияҳои байналмилалӣ; 325 - фишурдаи баромадҳо дар конференсияҳои ҷумҳуриявӣ нашр намудаанд.

Дар соли 2025 аз тарафи олимони АМИТ 23 патент, аз он ҷумла 2 патенти Авруосиёгӣ ва 2 патенти Ҷумҳурии мардумии Чин ва 19 патенти Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ихтироот, инчунин 4 қарори мусбат оид ба додани патенти Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ихтироот ба даст оварда шуд.

Барои истифодаи амалӣ дар истеҳсолот 8 коркард ва таклифу тавсияҳои олимони Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон пешниҳод гардидааст.

Дар ин сол инчунин, кормандони муассисаҳои зертобеъ дар корҳои тарғиботию ташвиқотӣ фаъолона ширкат варзида аз ҷониби онҳо 397 адад мақолаҳои илмӣ-омавӣ нашр шуда дар 487 барномаҳои телевизионӣ ва радиёии вобаста ба самти фаъолияташон иштирок намудаанд. Кормандони муассисаҳо дар ин сол дар 97 чорабинҳои гуногуни сатҳи АМИТ ва ҷумҳуриявӣ иштирок намудаанд.

Қайд кардан зарур аст, ки дар пешбурди таҳқиқоти илмӣ ва омода намудани кадрҳои соҳибдараҷа ва унвони илмидошта саҳми тамоми узви пайваста ва узви вобастаи АМИТ, ки дар Шуъбаи илмҳои физикаву математика, химия, геология ва техникӣ кору фаъолият менамоянд ниҳоят зиёд аст. Дар давоми соли 2025 онҳо 15- монография; 8- патент ва нахустпатент; 45- мақолаҳои Scopus; 30 – мақолаҳо дар маҷалаҳои тақризшавандаи КОА ФР; 69 - дар маҷалаҳои тақризшавандаи КОА ҶТ; 59 – мақолаҳо дар РИНС; 8 – мақолаҳо дар дигар маҷалаҳои ғайри тақризшавандаи КОА; 17 - мақолаҳои илмӣ-оммавӣ; 257 - фишурдаи баромадҳо дар конференсияҳои байналмилалӣ ва фишурдаи баромадҳо дар конференсияҳои ҷумҳуриявӣ нашр намуда 16 номзади илмро тайёр намудаанд.

Дар самти ҳамкориҳои байналмилалӣ бо муассисаҳои хориҷи кишвар 34 адад созишномаи ҳамкорӣ ва ёддоштҳо ба имзо расонида шудааст. Бо дигар ташкилот ва муассисаҳои илмии ҷумҳурӣ оид ба ҳамкорӣ 14 созишнома ва ёддошт ба имзо расидааст.

6 январи соли равон дар Шуъбаи илмҳои тиббӣ ва фарматсевтии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ҷаласаи ҳисоботии солона бо иштироки аъзои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ва кормандони шуъба баргузор гардид.

Дар ҷаласа ноиби президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, раиси Шуъбаи илмҳои тиббӣ ва фарматсевтии АМИТ, доктори илмҳои тиб, профессор Ибодзода Саидмуқим Тиллохӯҷа бо маърӯзаи ҳисоботӣ баромад намуда, натиҷаҳои асосии фаъолияти илмӣ-тадқиқотии аъзои АМИТ ва кормандони шуъбаро дар давоми соли гузашта мавриди таҳлил қарор дод.

Дар маърӯза корҳои илмии дар давоми сол ба анҷом расонидаи аъзои АМИТ ва кормандони шуъба ва самтҳои афзалиятноки рушди минбаъдаи илми тиб баррасӣ гардиданд.

Зикр гардид, ки дар асоси дастуру супоришҳои Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва қарорҳои Раёсати АМИТ, фаъолияти илмӣ бояд бештар ба таҳияи лоиҳаҳои илмӣ-тадқиқотӣ дар заминаи мавзуъҳои афзалиятнок, истифодаи васеъи технологияҳои муосир дар амалия, инчунин ҷорӣ намудани имкониятҳои зеҳни сунъӣ дар равандҳои таҳқиқотӣ равона карда шавад. Ҳамзамон, таҳияи лоиҳаҳои илмӣ дар асоси омӯзиш ва истифодаи растаниҳои шифобахши ватанӣ дар доираи барномаҳои давлатӣ бояд мавриди назар бошанд.

Яке аз самтҳои муҳими фаъолияти илмӣ тақвияти ҳамкории илмӣ ва амалӣ, баланд бардоштани сифати таҳқиқоти илмӣ ва татбиқи натиҷаҳои онҳо дар соҳаи тандурустӣ ба ҳисоб меравад. Дар ин раванд, ҷалби мутахассисони ҷавонон ба корҳои илмӣ, омода намудани кадрҳои баландихтисос ва баланд бардоштани сатҳи касбии олимон аз масъалаҳои калидӣ арзёбӣ шуд.

Ҳамзамон, дар асоси дастуру супоришҳои Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва нақшаи тасдиқгардидаи Раёсати АМИТ таъкид гардид, ки иштироки фаъолонаи олимони соҳа дар таҳия, такмил ва таҳрири китобҳои дарсӣ барои муассисаҳои таҳсилоти умумӣ, миёнаи махсус ва олӣ бояд тақвият ёбад.

Дар ҷаласа аъзои АМИТ ва иштирокчиён вобаста ба масъалаҳои рушди илми тиб, роҳҳои баланд бардоштани самаранокии таҳқиқот, татбиқи навовариҳои илмӣ ва тақвияти ҳамкориҳои байнисоҳавӣ фикру мулоҳизаҳо ва пешниҳодҳои худро иброз намуданд.

1. Дар соли 2026 Озмуни ҷумҳуриявии «Илм – фурӯғи маърифат» баргузор карда шавад.

2. Низомнома, ҳайати комиссия ва ҷоизаи Озмуни ҷумҳуриявии «Илм -фурӯғи маърифат» тасдиқ карда шаванд (замимаҳои 1, 2 ва 3).

3. Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон, Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, вазоратҳои фарҳанг, саноат ва технологияҳои нав, рушди иқтисод ва савдо, кишоварзӣ, кумитаҳои телевизион ва радио, кор бо ҷавонон ва варзиш, кор бо занон ва оила, оид ба таҳсилоти ибтиодӣ ва миёнаи касбӣ, Агентии инноватсия ва технологияҳои рақамӣ, Маркази миллии тестии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Саридораи геологияи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон барои дар сатҳи баланд доир гардидани Озмуни мазкур чораҳои зарурӣ андешанд.

4. Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, вилоятҳои Хатлону Суғд, шаҳри Душанбе, шаҳру ноҳияҳо, роҳбарони муассисаҳои илмию таҳқиқотӣ ва муассисаҳои таҳсилоти миёна ва олии касбӣ иҷрои талаботи амри мазкурро таъмин намуда, барои ҷалби бештари хонандагону донишҷӯён, аспирантону докторантон ва қишрҳои дигари ҷомеа, ки ба омӯзиши фанҳои риёзӣ, дақиқ ва табиӣ, инчунин ихтироъкориву навоварӣ шавқу рағбат доранд, чораҷӯйӣ карда, ғолибонро бо ҷоиза ва омӯзгорони онҳоро аз ҷиҳати моддӣ ва маънавӣ ҳавасманд гардонанд.

5. Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҳисоби маблағҳои фонди захиравии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки барои соли 2026 пешбинӣ гардидаанд, ба Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷиҳати баргузории Озмуни мазкур 9 870 000 (нуҳ миллиону ҳаштсаду ҳафтод ҳазор) сомонӣ ба таври нақд ҷудо намояд.

6. Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон истифодаи мақсадноки маблағи ҷудошударо таъмин карда, оид ба хароҷоти анҷомдода ба Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳисобот пешниҳод намояд.

7. Назорати иҷрои амри мазкур ба зиммаи муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон (сарпарасти соҳа) гузошта шавад.

Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон

ш. Душанбе

1 январи соли 2026

№АП-950

31 декабри соли 2025 мулоқоти роҳбарияти Вазорати корҳои хориҷӣ ва Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон сурат гирифт.

Зимни вохӯрӣ масъалаҳои марбут ба таъсиси Маркази тамаддуни ориёӣ ва Маркази байналмилалии Наврӯз дар шаҳри Душанбе мавриди баррасӣ қарор гирифтанд.

Инчунин, ҷонибҳо роҷеъ ба масоили ҳамкориҳои байналмилалии илмию фарҳангӣ мубодилаи афкор намуданд.

https://mfa.tj/.../muloqoti-rohbariyati-vazorati-korhoi...

Директори Осорхонаи миллии бостонии Тоҷикистон дар назди Институтит таърих, бостоншиноӣ ва мардумшиносии ба номи А.Дониши АМИТ Абдураҳмон Пӯлотов аз 16 то 25 декабри соли 2025 дар аввалин Курси омодасозии мутахассисони бостоншиносии рақамӣ барои кишварҳои Осиёи Марказӣ, ки дар Маркази таҳқиқоти муштарак оид ба бостоншиносии Роҳи Абрешими Донишгоҳи шимолу ғарбии Ҷумҳурии Мардумии Чин баргузор гардид, иштирок намуд.

Дар ҷараёни ин семинари омӯзишӣ иштирокчиён бо пешрафтатарин технологияҳои рақамӣ дар соҳаи бостоншиносӣ, аз ҷумла фотограмметрия, моделсозии сеандоза (3D), сканеркунии лазерӣ, коркарди маълумоти рақамӣ ва усулҳои муосири ҳифз ва муаррифии мероси фарҳангӣ шиносоӣ пайдо карданд.

Дар татбиқи барномаи омӯзишӣ ташкилотҳо ва ширкатҳои махсусгардонидашудаи технологӣ низ фаъолона саҳм гузошта, таҷҳизоти муосир ва роҳҳои амалӣ дар соҳаи харитасозии рақамӣ, сканеркунии сеандоза, моделсозии фазоӣ ва коркарди маълумоти геомасофавиро муаррифӣ намуданд. Ин ҳамкории илмӣ-технологӣ ба иштирокчиён имкон дод, ки донишҳои назариявиро мустақиман дар заминаи таҷрибаи амалӣ аз худ намоянд.

Ҳамзамон, дар семинари мазкур намояндагон ва бостоншиносони ҷавон аз кишварҳои ҳамсоя – Узбекистон, Қирғизистон, Қазоқистон ва Туркманистон низ иштирок намуда, дар фазои ҳамкории касбӣ ба табодули таҷриба ва донишҳои илмӣ пардохтанд.

Иштироки Абдураҳмон Пӯлотов дар ин чорабинии байналмилалӣ ҳамчун қадами муҳим дар самти ворид намудани технологияҳои муосири рақамӣ ба бостоншиносӣ ва фаъолияти осорхонавии Тоҷикистон арзёбӣ шуда, барои рушди ҳамкориҳои илмӣ-фарҳангӣ миёни кишварҳои Осиёи Марказӣ ва Ҷумҳурии Мардумии Чин заминаи мусоид фароҳам овард.

26 декабр дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон бо ибтикори Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон ду китоби тозанашр бо номи “Масири сарнавишт” ва “Авсофи Пешво”, ки ба хизматҳои шоёни меъмори давлатдории навини тоҷик-Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ–Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бахшида шудаанд, рунамоӣ гардиданд.

Бояд гуфт, ки китобҳои мазкур таҳти назари ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои кадрӣ Асадулло Раҳмон ва мураттибии Давлат Сафар ва Абдураҳмонзода Абдувалӣ рӯи чоп омадаанд.

Дар рӯнамоии китобҳои мазкур дар баробари дигар суханварон президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт суханронӣ намуда, таъкид дошт, ки китобҳои мазкур бо усули навини нигориши китоб таҳия гардида, дар онҳо фикру андешаҳои роҳбарони давлатҳои абарқудрат, мулоҳизаҳои сиёсатмадорони варзида, ходимонаи намоёни давлатию ҷамъиятӣ, мақолаҳои олимони варзидаю андешаи шоирону адибон дар шакли эҷоди мисраҳои шеърӣ ва меҳрномаҳо дар мавриди хизматҳои бесобиқаи Пешвои муаззами миллат дар таҳкиму рушди пояҳои давлатдории миллӣ ва пойдории Истиқлоли кишвар, барқарорсозии сулҳ ва таъмини амнияти сартосарӣ дар ҷумҳурӣ, баланд бардоштани нуфуз ва шаъну эътибори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ ва пешниҳоду ироаи ташаббусҳои байналмилалӣ ба ташкилотҳои бонуфузи дунё, бахшида шудаанд.

Воқеан, хизматҳои Пешвои миллат дар ҳама самтҳои рушди иқтисоди кишвар назаррас буда, корномаи Пешвои миллатро садҳо олимону зиёиён, шоирону нависандагон рӯйи коғаз оварда, пешкаши ҳаводорону аҳли илму фарҳанг гардонидаанд. Тавре, ки ходими сиёсии кишвар, Ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои кадрҳо Асадулло Раҳмон зимни таҳияи сарсухани китоби дар “Масири сарнавишт” қайд намуданд ”Дар бораи қаҳрамониву корномаи Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳазорон китобу навиштаҳо вуҷуд доранд, ки аз амалҳои савобу созандаву хайри ин шахсияти мондагор мебошанд. Ҷузъиёти зиёд собит менамоянд, ки халқи тоҷик дар солҳои навадум ҳама чизро аз даст дода буд ва танҳо бо шарофати даврони нави адолати сулҳ ба рӯзи нек расидааст. Дар як фурсати кӯтоҳу ороми таърихии замони истиқлол бо шарофати сиёсати созандагии ин абармард хотираи ҳазорсолаи таърихӣ зинда гардид.”

Таъкид гардид, ки Пешвои муаззами миллат аз нигоҳи сиёсатмадорон ва ходимони илму фарҳанги хориҷи кишвар низ ҳамчун яке аз симоҳои барҷастае таҷассум гардидааст, ки бо ибтикори бевоситаи ин абармарди роҳи сиёсат раванди сулҳи тоҷикон барқарор гардида, ин таҷрибаи сулҳофарии Пешвои миллат мавриди омӯзиш ва истифодаи пайваста дар таҷрибаи байналмилалӣ қарор гирифтааст. Ба қавли Президенти Ҷумҳурии Белорус Александ Лукашенко “Тоҷикони сарбаланду меҳнатдӯст, боистеъдод ва меҳмоннавоз воқеан ҳам бо ҳамватани худ-Эмомалӣ Раҳмон ифтихор мекунанд. – Мо ҳама аъзои ИДМ ин хидмати наҷибро қадр мекунем, зеро сулҳу осоиш дар замини Шумо сулҳу осоиш ҳам дар Белоруси мо, ҳам Русия, ҳам дигар давлатҳо мебошад”. Бо ин хидамтҳо ва ташаббусу фаъолият Пешвои миллат дар байни сиёсатмадорони Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил ва дигар кишварҳои абарқудрат мавқеи намоёнро ишғол намудааст.

— Шинохти миллат ва эътирофу эътимоди он ҳамчун этнос аз сатҳи муаррифии таъриху тамаддуни аҷдодиаш маншаъ мегирад. Акнун дар замони гуфтугӯ ва бархурди тамаддунҳо ҳамон миллате ҷойгоҳашро устувору давлатдориашро таҳким мебахшад, ки худ арҷгузор ба таъриху тамаддунаш бошад.

Имрӯз ба таври ошкоро аз худ кардани арзишҳои таърихии халқҳои алоҳида ба таври барҷаста ба назар мерасад. Мо шоҳиди он ҳастем, ки баъзе халқҳо кӯшиши аз худ кардан ва ё ба қавле рабудани беҳтарин арзишҳои маданияти моддӣ ва маънавии тоҷиконро доранд.

Бинобар ин, зарурат ба миён омадааст, ки мо қишри зиёии ҷомеа ин арзишҳоро ҳифз намуда, барои ба таври шоиста муаррифӣ намудани онҳо барои ҷаҳониён ва таҳкими асолати миллии насли наврас талош намоем.

Нашри мақолаи президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт дар нашрияи "Минбари халқ" 24 декабри соли 2025 № 52 (1553).