Наврӯз таърихи зиндаву бедор ва бақои миллати тоҷик аст .
Эмомалӣ Раҳмон.
Наврӯз, ки дар тамоми забонҳои дунё низ боҳамин тарз талафуз мешавад ба маънои "рӯзи нав"буда, на танҳо оғози соли нав аст, балки ҷашни қадимии ҳаёт, эҳё ва пирӯзии нур бар торикӣ мебошад. Наврӯз, ки решаҳои он ба зиёда аз 3000 сол ба давраи зардуштӣ рост меояд, аз фарорасии баҳор хабар медиҳад ва дар рӯзи баробаршавии шабу рӯз, одатан 20 ё 21 март, ҷашн гирифта мешавад. Имрӯз, он фарҳангҳои гуногунро дар саросариҶаҳон аз ҷумла, Ховари миёна, Осиёи Марказӣ, Қафқоз, Балкан ва берун аз онро муттаҳид мекунад робитаҳои ғании расму оинҳо, анъанаҳо ва арзишҳои муштаракро пешниҳод мекунад. Рӯзи байналмилалии Наврӯз 21 март, рӯзи аввали баҳор дар, таҷлил мешавад. Ҷашнҳои Наврӯз як қатор расму оинҳо, маросимҳо, бозиҳои анъанавӣ, хӯрокҳои махсус, намоишҳо ва дигар чорабиниҳои фарҳангиро дар бар мегиранд, ки дар тӯли тақрибан як моҳ баргузор мешаванд.
Пайдоиши Наврӯзро метавон ба империяи қадимии Форс ва тақвими зардуштӣ, ки дар он ҷо яке аз муқаддастарин рӯзҳои солро қайд мекарданл, рабт дод. Наврӯз, ки дар аввал вақти муқаддас барои ҷашн гирифтани эҳёи табиат буд, дар тӯли асрҳо ба як ҷашни дунявӣ табдил ёфт, ки аз ҷониби ҷомеаҳои сершумори этникӣ-забонӣ ва фарҳангӣ пазируфта шуд. Ҷозибаи пойдори он дар рамзи пирӯзии нур бар торикӣ оғози нав, ҳам дар табиат ва ҳам дар рӯҳияи инсонӣ – нуҳуфта аст.
Дар тӯли ҳазорсолаи охир, Наврӯз рушд ва густариш ёфта, бо паҳн шуданаш дар Роҳҳои Абрешим таъсирҳои нави иҷтимоӣ, динӣ ва фарҳангиро ба бор овард. Санаи он, ки дар аввал мувофиқи таҷрибаҳои қадимии астрономӣ ҳисоб карда мешуд, дар асрҳои XI ва XII борҳо таҷдиди назар ва аз нав ҳисоб карда шуд, зеро Наврӯз дар замони ҳокимон ва режимҳои гуногун ҷашни дорои аҳамияти бузурги иҷтимоӣ боқӣ монд. Олимони машҳур монанди Абу Райҳон ал-Берунӣ (973-1048), Маҳмуди Қошғарӣ (1005-1102) ва Умари Хайём (1048-1131) аз ҷумлаи зиёиёне ҳастанд, ки санаи Наврӯзро омӯхтаанд. Наврӯз инчунин барои фаъолиятҳои фарҳангии анъанавӣ, ки одатҳои умумиро бо расму оинҳои маҳаллӣ муттаҳид мекунанд, низ муҳим аст. Шеър яке аз хусусиятҳои маъмули ҷашнҳои Наврӯз аст, ки дар он "шеърҳои Наврӯзӣ" дар атрофи ҷашн навишта, нашр ва қироат карда мешаванд. Мусиқӣ низ дар ҷашни навруз хеле муҳим аст ва бисёре аз кишварҳо онро ҷашн мегиранд, сурудҳои анъанавии мардумии худро дошта, ки махсус барои ҷашн гирифтан хонда мешавад.
Чуноне, ки Дабири кулли СММ Антониу Гутерриш қайд менамоянд“Ҳангоме ,ки табиат дар ин баҳор худро нав мекунад, бояд дар хотир дорем, ки ҳар соли нав ва ҳар рӯз имкониятест барои оғози нав, имкони анҷом додани корҳо ба таври дигар, имкониятест барои бунёди ҷаҳони беҳтар”.
Хушбахтона, Наврӯз ба ҳайси яке аз унсурҳои барҷастаи фарҳанги ғайримоддӣ бо пешниҳоди Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамроҳ бо ҷумҳуриҳои Афғонистон, Эрон, Ӯзбекистон, Қазоқистон, Қирғизистон, Озарбойҷон, Ироқ, Покистон, Туркия, Туркманистон ва Ҳиндустон рӯзи 30 ноябри соли 2016 дар Ҷаласаи 11-умини байнидавлатии ЮНЕСКО оид ба ҳифзи мероси фарҳанги ғайримоддӣ, ки дар шаҳри Аддис-Абебаи Эфиопия баргузор гардид, расман ба Феҳристи репрезентативии ЮНЕСКО оид ба мероси фарҳанги ғайримоддии башарият ворид карда шуд.
Тибқи иттилои Оҷонсии фарҳангии Созмони Милали Муттаҳид (ЮНЕСКО), бозгашти баҳор аҳамияти бузурги маънавӣ дорад, ки пирӯзии некӣ бар бадӣ ва шодӣ бар ғамро ифода мекунад. Ин ҷашн қисми рӯйхати намояндагии мероси фарҳангии ғайримоддии башарияти ЮНЕСКО мебошад ва Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид дар соли 2010, 21 мартро Рӯзи байналмилалии Наврӯз эълон кард.
Махмедов Муҳаммадҷон - ходими хурди илмии Шуъбаи Аврупои
Институти Омузиши масъхалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ
