Илм яке аз муҳимтарин шаклҳои фаъолияти инсонӣ буда, ба омӯзиши қонунҳои табиат, ҷомеа ва тафаккур равона шудааст. Аз замонҳои қадим то имрӯз илм ҳамчун воситаи асосии фаҳмиши олам ва рушди тамаддун хизмат мекунад. Бе илм пешрафти ҷомеа ғайриимкон аст.
Илм дар тамоми марҳилаҳои таърихӣ ҳамчун қувваи пешбарандаи тараққиёти инсон шуморида мешавад. Аз кашфиётҳои оддии замонҳои қадим то дастовардҳои мураккаби асри XXI, илм ба тағйирёбии тарзи зиндагии инсон таъсири амиқ расонидааст. Имрӯз, дар шароити ҷаҳонишавӣ ва рушди босуръати технология, нақши илм боз ҳам бештар мегардад.
Илм асоси рушди ҷомеаи муосир ба ҳисоб меравад ва бе он пешрафти инсон ғайриимкон аст. Он дар тамоми соҳаҳои ҳаёт – аз технология то тандурустӣ ва маориф – нақши ҳалкунанда дорад. Пеш аз ҳама, илм заминаи асосии пайдоиш ва рушди технология мебошад, зеро бе илм технология вуҷуд дошта наметавонад.
Ҳамзамон, илм омили муҳими рушди иқтисодӣ низ мебошад. Таҷриба нишон медиҳад, ки давлатҳое, ки ба илм сармоягузорӣ мекунанд, ба сатҳи баланди рушди иқтисодӣ ноил мегарданд. Илова бар ин, илм дар беҳтар намудани саломатии инсон нақши калидӣ дошта, ба пешгирӣ ва табобати бемориҳо мусоидат мекунад.
Дар баробари ин, соҳаи маориф низ бевосита ба илм вобаста аст. Маориф бе илм вуҷуд дошта наметавонад, зеро илм мазмуни асосии таълимро ташкил медиҳад ва сатҳи донишомӯзиро муайян месозад.
Аз ин рӯ, дастгирии илм ва рушди таҳқиқот яке аз вазифаҳои муҳимтарини ҷомеа ба шумор меравад.
Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва рушди босуръати технология, таваҷҷуҳ ба илм ва таҳқиқот аҳамияти махсус пайдо мекунад. Бо дарназардошти ин, бо мақсади рушди фаъолияти илмӣ ва баланд бардоштани сатҳи маърифати илмӣ, бо ташаббуси Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон тайи чанд соли охир «Даҳаи муаррифии илми академии тоҷик» баргузор мегардад, ки хеле бамаврид аст.
Даҳаи илм маҷмӯи чорабиниҳои илмӣ ва маърифатӣ шуморида мешавад, ки барои рушд ва тарғиби илм дар ҷомеа равона шудааст. Ҳадафи асосии он рушди фаъолияти илмӣ-таҳқиқотӣ, муаррифии дастовардҳои илмӣ ва ҷалби ҷавонон ба илм буда, боиси таҳкими ҳамкории байни олимон мегардад. Яке аз самтҳои дигари муҳими баргузории ин чорабинӣ ҷалби ҷавонон ба фаъолияти илмӣ буда, сабаби ташаккул ёфтани тафаккури илмӣ ва рушди малакаҳои таҳқиқотии онҳо мегардад.
Ташаббуси Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон оид ба баргузор намудани «Даҳаи муаррифии илми академии тоҷик» яке аз иқдомҳои муҳим ва саривақтӣ дар самти рушди илму маърифат ба ҳисоб меравад. Ин чорабинӣ бо мақсади муаррифии дастовардҳои илми тоҷик, тақвияти робитаи илм бо ҷомеа ва ҷалби таваҷҷуҳи ҷавонон ба фаъолияти илмӣ роҳандозӣ мегардад.
Пеш аз ҳама, «Даҳаи муаррифии илми академии тоҷик» барои шинос намудани ҷомеа бо натиҷаҳои таҳқиқоти олимони ватанӣ аҳамияти бузург дорад. Дар доираи ин даҳа конференсияҳои илмӣ, семинарҳо, намоишҳо ва вохӯриҳои илмӣ баргузор мешаванд, ки дар онҳо дастовардҳои соҳаҳои гуногуни илм – аз ҷумла математика, физика, химия, биология ва илмҳои гуманитарӣ муаррифӣ мегарданд. Ин раванд ба баланд бардоштани сатҳи маърифати илмии аҳолӣ мусоидат мекунад.
Аз ҷиҳати тарбиявӣ ва иҷтимоӣ, чунин ташаббус дар ҷалби ҷавонон ба илм нақши муҳим дорад. Имрӯз, ки ҷаҳон ба тараққиёти босуръати технологӣ рӯ ба рӯст, омода намудани кадрҳои баландихтисоси илмӣ яке аз вазифаҳои асосӣ мебошад. Маҳз дар чунин чорабиниҳо донишҷӯён ва хонандагон метавонанд бо олимони шинохта шинос шуда, ба фаъолияти илмӣ шавқ пайдо намоянд.
Ҳамчунин, ин даҳа барои таҳкими ҳамкориҳои байналмилалӣ низ замина фароҳам меорад. Бо ҷалби олимон ва мутахассисони хориҷӣ, мубодилаи таҷриба ва дониш сурат мегирад, ки ин ба рушди минбаъдаи илм дар Тоҷикистон мусоидат мекунад. Дар чунин муҳит имконият пайдо мешавад, ки дастовардҳои илмии тоҷик дар сатҳи ҷаҳонӣ муаррифӣ гарданд.
Аҳамияти дигари ин иқдом дар он аст, ки он ба татбиқи амалии натиҷаҳои илмӣ мусоидат мекунад. Бо наздик намудани илм ба истеҳсолот ва иқтисодиёт, имкониятҳои нави рушд барои соҳаҳои гуногуни хоҷагии халқ ба вуҷуд меоянд. Ин раванд барои пешрафти иқтисодии кишвар низ таъсири мусбат мерасонад.
Дар маҷмӯъ, «Даҳаи муаррифии илми академии тоҷик» на танҳо як чорабинии илмӣ, балки як платформаи муҳими рушди зеҳнӣ, фарҳангӣ ва иқтисодии ҷомеа мебошад. Ин ташаббус барои баланд бардоштани нуфузи илм, тарбияи насли нави олимон ва муаррифии шоистаи илми тоҷик дар арсаи байналмилалӣ аҳамияти калидӣ дорад.
Неъматзода С.Н. – н.и.ф.м., ходими калони илмии шуъбаи математикаи амалӣ ва механикаи
Институти математикаи ба номи академик А. Ҷӯраеви АМИТ
Ташкилотҳои ибтидоии “Дипломат”-и КИИ “Хирадмандон”-и ҲХДТ дар Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар санаи 19 фералии соли 2025 бахшида ба -32 умин солгарди Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамоиш ва аксияи ҳизбӣ таҳти шиори “Дусад марди ҷанги беҳ аз сад ҳазор”-ро бо аъзои фаъоли ҲХДТ дар Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ баргузор намуданд. Дар ин ҳамоиши ҳизбӣ муовини раиси КИИ “Хирадмандон”-и ҲХДТ дар Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Қурбонова Ширин ва муовини ТИ “Дипломат”-и ҲХДТ, муовини директори Институти омузиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ Дониёр Сангинзода иштирок намуданд.
