«Раванди оби Душанбе» - ин ташаббуси Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикстон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мебошад, ки ҳадафи он ҳар 2 сол баргузор намудани конфронси байналмилалӣ оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028» ҷиҳати татбиқи ҳадафу вазифаҳои Даҳсолаи мазкур ва Ҳадафи 6-уми Рӯзномаи 2030 оид ба рушди устувор ба ҳисоб меравад.
Яке аз он ҷорабиниҳо Конфронси навбатӣ дар доираи «Раванди оби Душанбе» дар соли 2026, яъне конфронси 4-уми байналмилалии сатҳи баланд оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028» мебошад.
Маълумоти омории созмонҳои байналмилалӣ нишон медиҳад, ки масоили об ва санитария бо тағйирёбии иқлим ва хушксолиҳо сахт алоқаманданд аст. Соли 2025 тақрибан 750 миллион нафар аҳолии сайёра ба оби тозаи ошомиданӣ дастрасӣ надоштанд. Ҳамчунин, зиёда аз 2,2 миллиард нафар бо мушкилоти санитарӣ рӯ ба рӯ мебошанд. Дар кишварҳои дорои норасоии об, хушксолиҳо метавонанд то 50% захираҳои обро кам кунанд, ки ин метавонад ба кишоварзӣ, истеъмоли оби нӯшокӣ ва истеҳсолот таъсири бевосита расонад.
Тибқи пешгӯиҳои Созмони Милали Муттаҳид, то соли 2030 беш аз 40 фоизи минтақаҳои ҷаҳон ба хатари танқиси шадиди об дучор хоҳанд шуд. Ин вазъ пеш аз ҳама ба таъсири тағйирёбии иқлим ва афзоиши ҳарорати ҳаво аз 1,1 то 2 дараҷа вобаста буда, чунин раванд тайи панҷ соли охир идома дорад. Дар натиҷа, масъалаҳои об ва иқлим ба яке аз масъалаҳои глобалии рӯзномаи ҷомеаи ҷаҳонӣ табдил ёфтаанд.
Ҳадафи 6-уми Рӯзномаи 2030 оид ба рушди устувор ба таъмини дастрасии умумиҷаҳонӣ ба оби тозаи ошомиданӣ ва хизматрасониҳои санитарӣ, истифодаи самараноки захираҳои об ва ҳифзи экосистемаҳои обӣ равона шудааст. Дар ин замина, Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор», 2018–2028, ки бо пешниҳоди Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва бо ҷонибдории Созмони Милали Муттаҳид роҳандозӣ гардидааст, ҳамчун платформаи муҳими илмӣ-тадқиқотӣ ва мониторинги вазъи захираҳои об хизмат мекунад. Ин ташаббус ба масъалаҳои баланд бардоштани сифати оби нӯшокӣ, ҳифзи захираҳои оби рӯизаминӣ ва зеризаминӣ, пешгирии ифлосшавӣ, коҳиш додани талафоти об дар соҳаҳои кишоварзӣ ва саноат, инчунин таҳкими ҳамкории байналмилалӣ ҷиҳати муқовимат бо норасоии об аҳамияти махсус медиҳад.
Мувофиқи маълумоти омории созмонҳои байналмилалӣ, дар айни замон тақрибан 2,2 миллиард нафар ба хизматрасониҳои бехатари оби тоза дастрасӣ надоранд ва беш аз 4,2 миллиард нафар бо мушкилоти санитарӣ рӯ ба рӯ мебошанд. Ҳамзамон, пешгӯиҳо нишон медиҳанд, ки то соли 2030 дар сурати идома ёфтани суръати кунунии истифодаи захираҳои об, норасоии об метавонад дар беш аз 40 фоизи минтақаҳои ҷаҳон ба сатҳи шадид расад. Дар ин замина, татбиқи чунин тадбирҳо барои амалисозии ҳадафу вазифаҳои Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор» ва Ҳадафи 6-уми Рӯзномаи 2030 оид ба рушди устувор аҳамияти калидӣ дорад.
Дар айни замон, тақрибан 750 миллион нафар ба оби тозаи ошомиданӣ дастрасӣ надоранд, дар ҳоле ки беш аз 2,2 миллиард нафар бо мушкилоти санитарӣ ва маҳдудияти дастрасӣ ба оби бехатар рӯ ба рӯ мебошанд. Ин нишон медиҳад, ки норасоии оби нӯшокӣ ва мушкили хизматрасониҳои санитарӣ масъалаҳои ҷудогона бошанд ҳам, аз ҷиҳати мазмун ба ҳам алоқаманданд. Дар ҳамин замина, Ҳадафи 6-уми Рӯзномаи 2030 оид ба рушди устувор ва Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор» ба ҳалли ин мушкилот равона гардидаанд. Нақши Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар пешниҳоду пешбурди ташаббусҳои марбут ба обу иқлим дар сатҳи Созмони Милали Муттаҳид махсусан муҳим буда, ин иқдомҳо ба таҳкими ҳамкории байналмилалӣ ва ҷалби ҷомеаи ҷаҳонӣ ба ҳалли мушкилоти глобалии об мусоидат менамоянд.
Тоҷикистон, ки кишвари дорои захираҳои фаровони об мебошад, дар муддати зиёда аз ду даҳсола бо роҳбарии Пешвои миллат дар пешбурди масоили об ва иқлим дар сатҳи байналмилалӣ фаъолият намудааст. Пешвои миллат бо пешниҳоду ташаббусҳои созанда дар Созмони Милали Муттаҳид ва дигар платформаҳои ҷаҳонӣ барои ҳифзи захираҳои об, рушди устувор ва мубориза бо тағйирёбии иқлим нақши муҳим дошта, ҳамкории минтақавӣ ва байналмилалиро барои тақсимоти оқилонаи об ва истифодаи самараноки он тақвият бахшидааст. Ин амалҳо дар доираи Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор» ва ҳадафҳои Ҳадафи 6-уми Рӯзномаи 2030 ҷиҳати татбиқи сиёсати устувор ва ҳифзи об нақши калидӣ доранд.
Дар доираи сиёсати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон санадҳои стратегӣ ва барномаҳои давлатӣ ба яке аз самтҳои калидии таъмини рушди устувор табдил ёфтааст. Татбиқи муқаррароти Стратегияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи илм, технология ва инноватсия то соли 2030 заминаи мустаҳками илмӣ ва инноватсиониро барои ҳалли мушкилоти муҳити зист, тағйирёбии иқлим ва истифодаи оқилонаи захираҳои табиӣ фароҳам меорад.
Дар ин замина, Барномаи давлатии экологии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2023–2028, Стратегияи миллии мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим то соли 2030 ва Стратегияи миллии об то соли 2040 ба таҳкими иқтидори миллӣ дар соҳаҳои ҳифзи муҳити зист ва идоракунии устувори захираҳои об равона гардидаанд.
Ҳамзамон, Нақшаи мукаммали пайванди инноватсия бо истеҳсолот, Стратегияи паст кардани хавфи офатҳои табиӣ, Барномаи омӯзиш ва нигаҳдории пиряхҳо, инчунин барномаҳо дар соҳаҳои энергетика, кабудизоркунӣ ва беҳдошти замину обёрӣ ҳамоҳангии илм, технология ва истеҳсолотро тақвият дода, ба баланд бардоштани устувории кишвар нисбат ба тағйирёбии иқлим мусоидат мекунанд. «Бистсолаи рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ» бошад, пояи кадрии ин равандро таъмин месозад.
Дар ҳамин чорчӯба, Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи тартиби ташкили шабакаи давлатии мушоҳидавии пиряхҳо аҳамияти махсус дорад, зеро он механизми ягонаи мониторинг, ҷамъоварӣ ва таҳлили маълумоти илмиро фароҳам оварда, барои қабули қарорҳои асоснок дар соҳаҳои об, энергетика, коҳиши хавфи офатҳои табиӣ ва мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим хизмат мекунад.
Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун кишвари дорои захираҳои фаровони об, ҳам дар сатҳи миллӣ ва ҳам дар сатҳи байналмилалӣ ба масъалаҳои об ва тағйирёбии иқлим таваҷҷуҳи хос зоҳир менамояд. Дар сатҳи миллӣ, сиёсати давлатӣ ба идоракунии устувори захираҳои об, таъмини аҳолӣ бо оби тозаи ошомиданӣ, ҳифзи экосистемаҳои обӣ ва мутобиқшавӣ ба таъсири тағйирёбии иқлим равона гардидааст. Дар сатҳи байналмилалӣ бошад, Ҷумҳурии Тоҷикистон бо роҳбарии Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, бо пешниҳоди ташаббусҳои муҳими ҷаҳонӣ дар Созмони Милали Муттаҳид, аз ҷумла Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор», 2018–2028, нақши фаъол ва эътирофшуда дорад. Ин ташаббусҳо ба таҳкими ҳамкории байналмилалӣ, рушди таҳқиқоти илмӣ, мониторинги захираҳои об ва ҷалби ҷомеаи ҷаҳонӣ ба ҳалли мушкилоти глобалии обу иқлим мусоидат намуда, Тоҷикистонро ҳамчун яке аз пешсафон дар дипломатияи ҳамкори дар соҳаи об ва роҳҳои ҳали ин мушкилот дар сатҳи байналмилалӣ муаррифӣ намудааст.
Муовини директор оид ба илм ва таълими Институти масъалаҳои об, гидроэнергетика ва экологияи АМИТ
.jpg)
